Ruim een week hadden de VVD en PvdA nodig om een kabinetscrisis over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers in Nederland af te wenden. Vice-premier Lodewijk Asscher was lang niet zeker dat de partijen er uit zouden komen, maar er ligt nu een "zwaarbevochten compromis".

Lang niet iedereen was gerust op een goede afloop. Hoe om te gaan met illegalen in Nederland is een onderwerp waarop de VVD en PvdA mijlenver uit elkaar liggen.

In het akkoord is afgesproken dat illegalen recht krijgen op tijdelijke opvang in vijf gemeenten. In andere gemeenten worden de bed-bad-brood-voorzieningen gesloten.

In de loop van de week werd er in meerdere sessies onderhandeld tussen de coalitiepartijen, waar uiteindelijk het woensdagavond gepresenteerde akkoord uit rolde. Wat was er aan de hand?

VVD en PvdA tegenover elkaar

De PvdA vindt dat asielzoekers die de hele procedure doorlopen hebben en niet in Nederland mogen blijven moeten worden opgevangen; voorzien moet worden van kleding en onderdak; en een ontbijt- en avondmaaltijd moet krijgen (bed-bad-brood).

De VVD wil dat alleen bieden als de uitgeprocedeerde asielzoekers ook meewerken aan terugkeer naar het land van herkomst. Doe je dat niet, dan ontneem je de uitgeprocedeerden de prikkel om daadwerkelijk terug te keren, is de opvatting van de liberalen.

Aanleiding van deze onenigheid

Aanleiding van het marathonoverleg was de uitspraak van het Comité van Ministers van de mensenrechtenorganisatie Raad van Europa woensdag, waarin wordt gesteld dat Nederland de regels voor opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers schendt.

De coalitie vergaderde dagenlang tot diep in de nacht over de kwestie. Na de wekelijkse ministerraad zullen in ieder geval premier Mark Rutte en vicepremier Lodewijk Asscher aan tafel schuiven met fractieleiders Halbe Zijlstra (VVD) en Diederik Samsom (PvdA).

Maar aanvaring lag al langer op de loer

Toch had de coalitie deze frontale botsing van mijlenver kunnen zien aankomen.

In november oordeelde het Europees Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa (ECSR) namelijk al dat Nederland verplicht is uitgeprocedeerden van bed, bad, brood te voorzien, omdat dat het Europees Sociaal Handvest zegt dat mensen in hun basisbehoeften moeten worden voorzien.

Toenmalig staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven dacht er niet aan gehoor te geven aan de opvatting van het comité, maar ging in januari toch om toen de rechter oordeelde dat de gemeente Amsterdam uitgeprocedeerden in een aantal basisvoorzieningen moest voorzien. 

Aanvankelijk wilde Teeven de uitspraak van Comité van Ministers, waar alle ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-lidstaten deel van uitmaken, afwachten om tot een oordeel te komen. De regeling is dan ook tijdelijk van aard.

Die uitspraak ligt er nu weliswaar, maar bood alles behalve duidelijkheid. De PvdA interpreteert het oordeel van de Raad als een bevestiging dat het oordeel van het ECSR moet worden opgevolgd, terwijl de VVD in diezelfde uitspraak steun vindt in haar opvattingen.

"De Raad van Europa heeft een verwarrende uitspraak gedaan. Volgens mij zijn alle juristen het daar wel over eens. Onder andere daarom praten we er al een paar dagen over", zei Samsom afgelopen vrijdag.

'Toch geen kabinetscrisis'

Vandaar dat de twee coalitiepartners elkaar dagen tot diep in de nacht van hun eigen gelijk probeerden te overtuigen. Voor de VVD was de kwestie een kabinetscrisis waard. Voor VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra gaat het om een principieel punt, uitspraken van rechters moeten worden gerespecteerd.

"We hebben het hier over een heel belangrijk punt voor de VVD, namelijk een streng asielbeleid voor mensen die weigeren terug te keren en die weigeren om uitspraken van Nederlandse rechters uit te voeren", zei Zijlstra maandag. 

Profilering

Toch moesten de VVD en PvdA een maximaal resultaat uit het overleg halen. Na de Provinciale Statenverkiezingen waar beide partijen zetels moesten inleveren en de PvdA haar derde harde verkiezingsnederlaag op rij leed, spraken de coalitiepartners af elkaar meer ruimte gunnen om zich te profileren in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2017.

De VVD sloeg al eerder een harde rechtse toon aan met een onhaalbaar voorstel de Europese buitengrenzen te sluiten en fractievoorzitter Halbe Zijlstra vond dat we niet te streng moesten zijn voor dictators die tenminste voor stabiliteit in de periferie van Europa zorgen.

De PvdA toonde zich weer kritisch op de eigen zorghervormingen in de wijkverpleging, maar roept verantwoordelijk staatssecretaris Martin van Rijn niet op het matje.

Het asiel- en immigratiedossier is bij uitstek een dossier waar de partijen zich duidelijk kunnen profileren, omdat de opvattingen zo ver uit elkaar liggen.

De VVD ziet in het compromis dan ook dat er een einde komt aan de bed-bad-brood-regeling, terwijl de PvdA blij is dat het akkoord de illegalen van opvang voorziet.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend