Death and the Maiden

Indringende karakterstudie van folteraars en gefolterde, die 20 jaar na dato weer tegenover elkaar komen te staan.

Paulina Escobar (Sigourney Weaver) is getrouwd met een succesvolle advocaat, en ze wonen in een afgelegen huis in een niet nader genoemd land. Haar echtgenoot is net benoemd tot hoofd van een commissie om de oorlogsmisdaden uit het politieke verleden te onderzoeken.

Op een stormachtige avond krijgt hij een lift naar huis van een onbekende man (Ben Kingsley). Als Paulina in de belendende kamer hun stemmen hoort, is het alsof er een zak ijs op haar hart wordt gelegd. Onmiddellijk herkent zij de stem van haar voormalige folteraar, uit de tijd dat zij als politiek activiste was gearresteerd en gemarteld.

Luik naar ethiek

Als ze is bekomen van de schrik, overmeestert ze de man die Dr. Miranda blijkt te heten. Zij bindt hem vast op een stoel, en wil hem met een pistool op zijn slaap tot een bekentenis dwingen. De rollen zijn na 20 jaar omgedraaid. En in deze situatie van macht en onmacht, zet scenarist Ariel Dorfman het luik open voor een gigantische berg ethische kwesties.

Rechtvaardiging

Want wat rechtvaardigt Paulina om de eventuele rol van executeur op zich te nemen. Is haar methode niet dezelfde methode als waar zij indertijd tegen heeft gestreden? Haar man Gerardo (Stuart Wilson) heeft immers net die baan aangenomen waarin het verleden volgens ethische regels wordt afgesloten.

Is echter de toepassing van die ethische regels afdoende in vergelijking met de misdaden die door het regime zijn gepleegd. En wat heeft Dr. Miranda er indertijd toe aangezet om te doen wat hij deed. Was hij puur slecht? Heeft hij, de fameuze verdediging van het Dritte Reich indachtig, slechts bevelen opgevolgd?

Was hij binnen het kader van zijn helse taak nog in staat tot enige compassie zodat hij minder schuldig wordt?

Monoloog

Er komt geen einde aan de stroom vragen, en elk antwoord roept weer nieuwe vragen op. En al deze kwesties worden briljant verwerkt in Dorfmans scenario. Met een verpletterende finale in de vorm van een lange monoloog van Dr. Miranda, letterlijk op het randje van zijn dood. Pleit hij in wat lijkt op zijn laatste kwartier voor zijn leven, of zien we hier een man die zijn laatste kans aangrijpt om met zijn slachtoffers en zichzelf in het reine te komen?

Littekens

Net zo briljant is de rol van Gerardo. Een beschaafde advocaat die 20 jaar na dato het rechtschapen voornemen heeft om het verleden volgens de hoogwaardigste ethische regels af te sluiten. Wat is gebeurd, is gebeurd: dat was toen. Totdat hij nu met de kracht van een tyfoon midden in dat verleden wordt gesmeten, tussen zijn gefolterde vrouw en haar folteraar.

Gerardo heeft niet alles geweten wat Paulina is overkomen in de folterkamer, noch heeft werkelijk beseft dat haar interne littekens nooit zijn genezen. Hij gaat bij zichzelf te rade of zijn commissie niet voornamelijk is gestoeld op die externe littekens.

Tijd heelt (nooit)

In hoeverre mag de overspannende tijd dan fungeren als verzachtende factor. Immers, wanneer slachtoffers pal na het hun aangedane leed de kans krijgen om hun kwelgeesten te elimineren, trekt niemand de ethiek van die abrupte daad in twijfel.

Maar 20 jaar na dato wel - en waarin zit 'm dan dat verschil? Sterker nog, na zoveel tijd heeft de kwelgeest allang een manier gevonden om met zijn eigen geweten in het reine te komen: dat is de mens nu eenmaal eigen. Aan het eind blijkt dat daarin de voornaamste drijfveer school van Pauline.

Executie is een mogelijkheid voor revanche, maar het is niet haar methode. Deze klootzak zal weten wat hij met haar heeft gedaan, en er rekenschap voor moeten afleggen.

Wat Death and the Maiden (de titel refereert aan Schuberts muziek die Dr. Miranda draaide als hij zijn slachtoffers folterde) nog krachtiger maakt, is dat de locatie en het land onbenoemd blijven.

Deze confrontatie en psychologische afwikkeling kunnen universeel worden geïnterpreteerd, en dat heeft regisseur Roman Polanski goed gedaan. We zijn immers tegenwoordig vaak getuige van misdadigers die voor hun rechter staan. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is de verontwaardiging over hun berechting: tussen hun cleancut advocaten in maatpak, en onder die stolp voor de rechten van de mens.

Op lichtjaren afstand bij hun Paulina vandaan, hebben ze een muur opgeworpen tussen hun geweten en hun misdaad. Crime & Punishment leidt zelden tot een dergelijke integere confrontatie als in Death and the Maiden. Wat moet Pauline er lang, van persoon tot persoon en met het mes op de keel, voor bikkelen om haar folteraar uit zijn cocon te trekken: dat heeft Dorfman niet voor niets zo indringend benadrukt.

Tip de redactie