Minimalistisch gefilmd, intens portret van regisseur David Cronenberg over een schizofrene man die in rotsvast zijn gekte zit opgesloten.

Spider is een titel uit de kwaliteitsreeks Essential Cinema. Het is een beklemmend drama uit 2002, en net zo effectief als lastig te verteren. Cronenbergs cinematografie biedt nergens ontsnapping aan de kijker, die als vanzelf wordt meegetrokken in de verbeeldingswereld van de hoofdpersoon Cleg (sterk gespeeld door Ralph Fiennes).

Als die als laatste uit de trein stapt op een station in de Londense wijk East End, kijkt hij met ogen die zijn afgesloten van de buitenwereld. Hij prevelt, raapt 'n papiertje op van straat, en klemt zijn sjofele koffertje tegen zijn borst alsof het 't laatste is wat hij bezit. 10 seconden film, het personage staat.

Notitieblokjes

Hij krijgt een kamertje in het pension van een tanige dame, waar hij overal notitieblokjes verstopt, volgekrabbeld met aantekeningen die de enige schakel blijken te vormen tussen zijn geheugen en zijn verleden.

In de eetzaal spreekt een andere, oude gast hem weinig bemoedigend toe: "Het bed hier is niet zo aangenaam, maar na een paar jaar went het wel." Cleg, met het woord trauma zowat op zijn voorhoofd gestanst, boeit dat niet. Hij is net vrij uit een inrichting en wil niet meer terug.

Psychose

Cleg keert terug naar de oorsprong van elke psychose: zijn jeugd. Op het moment dat hij voor het raam staat van zijn ouderlijk huis, zien we door zijn ogen hemzelf en zijn moeder aan tafel zitten. Vanaf daar is het niet alleen de indringende vertolking van Fiennes die de perimeters aangeeft.

Wat er is gebeurd in zijn jeugd wordt opnieuw voor zijn - en onze - ogen opgevoerd. Maar omdat Cleg de intermediair is en getroebleerd, weet je nooit waar de herinnering betrouwbaar is en waar de illusie begint.

Dubbelrollen

We zien hoe Clegs vader (Gabriel Byrne) het aanlegt met een dellerige meid in de pub op de hoek, waar hij regelmatig zijn biertjes achterover slaat. Op een avond is de jonge Cleg er vanuit zijn raam getuige van hoe de twee clandestiene lovers zijn moeder doodslaan met een schop en haar in de tuin begraven. "Nou ben ik je moeder," zegt de blonde totebel hem later, en Cronenberg castte voor deze rol dezelfde actrice als voor de moeder, Miranda Richardson. Het verhoogt het hallucinatoire - vintage Cronenberg- effect, die je traditiegetrouw naar zijn keuzes laat raden.

De spin

De film is subtiel, minimalistisch en Cronenberg gebruikt de ruimte van Clegs vrijwel lege pensionkamer optimaal met licht en schaduw voor effecten die raakvlakken hebben met het psychologische horrorgenre. De titel slaat op een metafoor, als Clegs moeder hem aan de keukentafel vertelt hoe zij prachtig bedauwde spinnenwebben zag, en geeft haar zoon het koosnaampje Spider.

Zijn herinnering dicteert echter dat zij vertelt hoe de vrouwtjesspin wegkrabbelde van haar eigen nest eitjes om te sterven. Liefde, dood en schuldgevoel zijn voor Cleg als jongen al onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het Oedipale complex is nog maar één van de obstakels die hem in zijn opgroeifase blokkeerden, en dat maakt dit tot een film die je diverse keren moet bekijken totdat je elk facet van het degradatieproces hebt begrepen. Het is Cronenbergs fenomenale studie van een gekte.

Bestel deze dvd direct:


Spider
Gabriel Byrne