Een 'Vies Dozijn' wordt opgeleid om in een sterk beveiligd nazi-fort zoveel mogelijk Duitse officieren van de planeet af te knallen.

Vroeger was alles beter. Nee? Toch zou je die gedachte heel even bekruipen bij het bekijken van The Dirty Dozen, uit 1967. Indertijd werd de film aangemerkt als 'harde WO2-film' vanwege het thema. Twaalf ter dood veroordeelde misdadigers krijgen de kans op gratie als zij zich laten trainen tot een team militairen met een levensgevaarlijke missie: het elimineren van nazi-officieren. Het is een veelbelovend concept, echter... Het dozijn 'bikkelharde paria's' uit 1967 is volgens huidige criteria eigenlijk wel een stel aardige jongens. De militaire psycholoog mompelt wel iets over hun hopeloos psychopathische en misdadige inborst, maar de gemiddelde crimineel uit een aflevering van Law & Order is al een stuk fouter dan de ventjes uit dit dozijn.

Cultwaarde

Toch heeft The Dirty Dozen een canonieke cultwaarde. Het was een van de eerste mainstream films over WO2 waarin werd gedemonstreerd hoe aan beide zijden van de oorlog wreedheden werden begaan, en hij nam bovendien het standpunt in dat oorlogen uitgevochten worden door gestoorde gekken. Het is echter geen thematiek die regisseur Robert Aldrich er duimendik bovenop smeerde, want er blijft veel speelruimte over voor een stevige dosis vrij kolderieke machismo. En waar machismo is komt als vanzelf de heroïek om de hoek piepen. Het bloedbad waarmee de film eindigt is dan ook behoorlijk fors, en detonerend met de bijna luchtige toon waarop naar deze finale wordt toegewerkt.

Kamaraderie

De titel slaat op het eerste signaal van kamaraderie die ontstaat tussen de twaalf loslopende commando's. Daar komt alweer dat 'vroeger was...' et cetera, want de aanleiding tot het eerste opstandje - dat tot verbroedering moet leiden - is zo onschuldig dat het bijna lieflijk is volgens contemporaine criteria. Wat die is? Hun scheerwater is koud. Dat is alles. Genoeg voor een venijnig geblaft bevel van hun commandant (Lee Marvin) dat wie het niet aanstaat, zich helemaal niet meer mag scheren of wassen. Ze kiezen alle twaalf voor dan maar vies worden, en The Dirty Dozen is hiermee een feit.

Rooibosthee

Zou Con Air een hit zijn geworden met deze jongens? Dat is te betwijfelen. Toegegeven, daar trok Jerry Bruckheimer wel een erg gekke fantasiekast open met gemankeerd geteisem, maar dit sixties-dozijn zou in 2006 niet eens TBS krijgen - hooguit een van harte gegund kopje rooibosthee. Hell, we zouden ze niet eens naar Uruzgan willen sturen. Veertig jaar na dato is er wel het een en ander veranderd, in de filmindustrie zeker. De monsterlijkheden van WO2 lagen iedereen nog vers in het geheugen, maar toch liep het publiek te hoop voor deze marshmellow-registratie van oorlogsheroïek.

Pietje Bell

Aan de andere kant: dit waren de jaren zestig. Aldrich markeert met zijn openingsshot, waarin een jongen wordt verhangen, eveneens een ferm standpunt tegen de doodstraf. Zijn acteurs krijgen de kans om zich als persoon te ontwikkelen en de humane zijde te laten zien van een terdood veroordeelde. Aldrich ging wat over de schreef door het Pietje Bell-idee te ver door te drukken, maar nogmaals, het waren de sixties. The Dirty Dozen kreeg dan ook 4 Oscar-nominaties, waaronder een voor John Cassavetes in een bijrol. De film zit als een Ocean's Twelve vol met de acteurs du jour: Donald Sutherland, Charles Bronson, Telly Savalas, Ernest Borgnine.


Bestel deze dvd direct:


Dirty Dozen (2DVD)(Special Edition)
Ernest Borgnine