Met Manderlay bewees Lars von Trier zich wederom als luis in de Amerikaanse pels. Met deze film houdt hij de slavernij maar weer 's tegen het licht. Best, maar is het ook een goede film?

Lars von Trier begint op de Michael Moore van Europa te lijken. Zijn voornaamste probleem met de machtigste natie ter wereld is hoe zij met die macht omgaan. Dat is een nobel streven. Maar daarom zijn er regisseurs als Steven Spielberg die laten zien hoe die oppermacht leidde tot de bevrijding van Europa (en met welke offers dat gepaard ging) en blijft Von Trier hameren op andere punten.

Burgeroorlog

Immers, in Manderlay is het de slavernij van weleer waar de Deense regisseur zijn pijlen op richt. Dat diezelfde slavernij is opgelost door een Amerikaanse burgeroorlog, komt hier niet aan de orde. Noch dat slavernij een vast gegeven is dat als een zwarte streep door onze hele menselijke geschiedenis loopt, door alle continenten. Sterker nog: Amnesty kan Von Trier een lange lijst faxen met landen waar slavernij nog altijd goed gebruik is, en waar men er niet over piekert een burgeroorlog te beginnen om die reden. Maar wellicht is het hem te complex om te onderzoeken hoe die wantoestand overal nog tot op de dag van vandaag kan voortduren. Dan is een stuk afgesloten geschiedenis een veel makkelijker onderwerp, want wat is er makkelijker dan hindsight.

Rammelvisie

Het valt niet mee om de film los van Von Triers vergiet-visie te bekijken. Het is de tweede in zijn drieluik over dat vermaledijde land across the pond, dat hij nog nooit heeft bezocht (hij heeft vliegangst) maar dat hij beweert goed te kennen van de televisie. Goh. Dat hij een hem onbekende wereld in beeld brengt mag hem niet aangerekend worden: daar zijn films voor. Dat hij de nuance compleet uit het oog verliest omdat hij nooit één voet op het continent heeft gezet, is een schot in eigen voet. Hoe kun je op die manier ooit de Amerikaanse burger van de politiek scheiden, en al helemaal als je je baseert op wat je op tv ziet? Want het verschil is hemelsbreed, en dat is nu precies de genuanceerde kant van de wereld waar Von Trier zich niet door wil laten afleiden.

Globalisatie

Diezelfde botte-bijltactiek hanteerde hij al in The Idiots (1998), waarin zelfverklaarde outsiders zich verschansten in een gekraakte bungalow en luxueus feestten op een gestolen creditcard. Het antikapitalisme als belangrijk thema viel daarbij behoorlijk in het water. Dogville was de eerste van zijn ambitieuze drieluik en niet te harden vanwege ondermeer de lengte. Manderlay is 40 minuten milder voor de kijker, maar nog altijd een zit. Dan toch 1000 keer liever films als Syriana, met een wereldomspannende kritische visie die gericht is op de praktijken van de powers that be. Want Von Trier vergeet eveneens dat Amerikaanse politieke machtsspelletjes geen schijn van kans maken als men elders niet nét zo tuk zou zijn op macht.

American Lifestyle

En oh ja, het stoort de regisseur dat de wereld, vooral Europa, steeds meer van de leefwijze in de States overneemt. Dat dit blijkbaar onze eigen keuze is mag hém dan dwarszitten: het lijkt vooralsnog een gegeven dat men moet accepteren. De aard van het beestje leidt ertoe dat we liever massaal ontspanning en vertier zoeken bij Hollywood-producties dan ons onderwerpen aan de loodzware kost van Von Trier. Het enige verschil is dat de oppervlakkigheid van de massa tegenwoordig beter zichtbaar is. Niks om van uit je vel te springen, lijkt me.


Bestel deze dvd direct:


Manderlay
Willem Dafoe