De literaire carrières van Jane Austen en Edith Wharton liggen driekwart eeuw uit elkaar, maar de thema's van hun romans lijken sprekend op elkaar. Je zou er haast depressief van worden, al die vrouwen wier uiterste houdbaarheidsdatum angstwekkend snel nadert: wie niet trouwt, zit fout!

Een harde levenswijsheid, die bij Austen vreemd genoeg meestal een romantische komedie oplevert. Haar heldinnen worden uiteindelijk altijd beloond. Sterk tegen de tijdgeest in hebben ze zich in de kop gezet dat je voor liefde en niet voor geld moet trouwen. Vanuit dat idée-fixe maakt de Austen-heldin vaak kolossale blunders, maar op de laatste pagina trouwt ze lekker toch met de enige kerel die haar niet alleen intellectueel kan bijbenen, maar die -bijna als bijzaak- ook nog eens een groot landgoed bezit en een aanlokkelijk jaarsalaris opstrijkt.

Conventies

Zo genadig komt Lily Bart, de vrouwelijke hoofdpersoon uit Wharton's The House of Mirth, er niet van af. Wharton zal u kennen: Martin Scorsese verfilmde haar The Age of Innocence. Roman en film gaven een New York te zien dat van de sociale conventies en beperkingen aan elkaar hangt. Ook Lily Bart ondergaat haar stad als benauwend, en ze is intelligent genoeg om in te zien dat ze met rasse schreden de leeftijd nadert waarop haar charmes haar onvoldende krediet zullen verschaffen bij de elite van de stad.

Oude dag

Als Lily nou nog van onbesproken gedrag was, had ze misschien nog een ongelukkig huwelijk kunnen aangaan met een veel te ouwe vent om zich op die manier in elk geval nog van een comfortabele oude dag te verzekeren. Maar als ze een schandaal over zich afroept -en daar was destijds niet veel nodig- is ze op slag wat men noemt "an undesirable woman". De armoe lonkt. In de betere kringen heeft ze zich onmogelijk gemaakt, simpelweg door vrijgezel te blijven. Rare wereld!

Onontkoombaarheid

Lily's noodlot voltrekt zich in de filmversie van Terence Davies langs een waterdichte logica. Davies heeft een goed oog voor de mores van het getoonde milieu, waardoor je makkelijk meegaat in de onontkoombaarheid van Lily's ondergang. Sociaal spitsroeden lopen wordt een aantrekkelijk kijkspel, vooral ook omdat de roodharige schone Gillian Anderson de hoofdrol zo mooi speelt. Anderson koos het kostuumdrama destijds om in één klap van haar X Files-imago verlost te zijn, maar haar doorbraak als filmactrice bleef tot dusverre uit. Wie haar hier aan het werk ziet, vraagt zich af waarom.