Virtuoze film van Paul Thomas Anderson (Magnolia) over een opkomende oliebaron in Amerika aan het begin van de 20ste eeuw.

Na de eerste vijf minuten weten we: deze man is niet te stuiten. We zien hem zwijgend met zijn blote handen in een put morrelen aan gesteente; dan valt hij en breekt zijn been.

Maar in de volgende scène ligt hij languit - vanwege zijn gebroken poot - op de vloer van een kantoortje waar boorvergunningen worden afgegeven. Hij is ontstellend gedreven, en in het 2,5 uur durende epos leren wij waar die onbreekbare drive vandaan komt.

American Dream

Anderson geeft niets op een presenteerblaadje. Geheel de sfeer van die tijd indachtig, wordt er weinig gepraat over wat zich zoal in de hoofden afspeelt. Sterker nog: er zat niet zo veel in want er werd weinig ingegoten.

De pedagogische talenten van de ouders werden gedomineerd door het dagelijks bikkelen om het bestaan, wat indertijd bepaald geen makkie was. Amerika was desondanks het continent van de beloften om je fortuin te kunnen maken, en via deze man, Daniel Plainview, wordt weergaloos verbeeld hoe Noord-Amerika zich in de 20ste eeuw zou gaan ontwikkelen door het najagen van die American Dream.

Oscar

Een persoonlijkheid laat zich echter niet zomaar opzij dringen, door welke externe invloed dan ook. En met dit soort geremde, rauwe personages kan Daniel Day-Lewis, die er zijn tweede Oscarbeeldje voor op de schouw mocht zetten, maximaal uit de voeten.

Zijn voorhoofd, zijn ogen, zijn handen, zijn hele lichaamshouding en zijn intonatie bij zijn spaarzame tekst, spreken allemaal boekdelen. Plainview is een man die eigenlijk te zuiver is, te realistisch, voor de wereld om hem heen.

Zwartgallige visie

Verbittering teistert hem ja, maar niet omdat hij een geboren hufter is die alleen maar aan geld denkt. Hij wordt gestuurd door de Zeitgeist en hij heeft het snel door: als ik de kansen niet grijp, grijpt een ander ze.

En wie zijn fortuin weet te maken kan zich tenminste een levensstijl veroorloven waarmee hij zich onafhankelijk van de buitenwereld (gevuld met bedriegers, verraders, aasgieren en hypocrieten) kan handhaven.

Die zwartgallige visie op de mensheid uit Plainview in een zeldzaam gesprek over de diepere levenswaarden, tegen iemand die hij dacht te kunnen vertrouwen.

Gehard

Dit is een man die zich heeft moeten harden tegen een wereld die hard is. Maar op de momenten dat Plainview met kinderen is, legt hij een tederheid aan de dag die kinderen toekomt; hij behandelt immers iedereen op de manier die hem toekomt.

Een schijnheilige religieuze haalt het slechtste in hem naar boven, een concurrent troeft hij af, en verder breidt hij zijn bedrijf uit op een manier waarop al sinds mensenheugenis handel wordt gedreven: profiteren van degene aan wie je een duit kunt verdienen.

Magistrale camera

Het epos van de man die van straatarm tot puissant rijk wordt, wordt ondersteund door magnifieke beelden. Weidse panorama's van spuitende olie en later ook bloed - zelden was een titel van een film zo omineus -, en tegen een vurige achtergrond staan de silhouetten van de arbeiders afgetekend als mythische Germaanse personages uit een vroege film van Leni Riefenstahl.

Aan het slot van dit 2,5 uur durende meesterwerk zit Plainview, rijker dan Croesus in een overdadig weelderig huis, totaal vereenzaamd en permanent aan de whisky. Een volkomen vanzelfsprekende slotscene van een cinematografisch kunstwerk dat intrigeert, provoceert, ontroert en een inzichtelijk venster biedt op la condition humaine.