BBC-documentaire van vier uur waarin de Britse omnikenner Simon Schama aan de hand van acht artiesten de kracht van de kunst uitlegt.

Eerst even de introductie van het bijna onmenselijk begaafde wonderkind, de joods-Britse historicus Simon Schama. Schama schrijft boeken over geschiedenis en kunst, presenteert programma's over geschiedenis en kunst, heeft de hele historie van Groot-Brittannië al in beeld en kaart gebracht, evenals de Gouden Eeuw van Nederland, Rembrandt en de Franse Revolutie. Een prestatie, want al zijn boeken lezen als een trein en zijn programma's zijn verslavend goed.

Exemplarisch

The Power of Art is een themaproject waarmee Schama aan de hand van acht invloedrijke kunstenaars uitlegt welke kracht de schoonheid van de kunst op ons heeft en wat hun rol in de geschiedenis heeft betekend. Van de grootste Europese kunstenaars tilt hij enkele van hun meest belangwekkende werken eruit, en licht die toe op de hem typerende, toegankelijke wijze.

Het zijn werken die exemplarisch zijn voor het oeuvre van de meesters, en voor de zeitgeist. Dat deze vrije geesten door de eeuwen heen diverse malen met de geestelijken in aanvaring kwamen, laat zich raden. Dogmatische principes en vrijheid van individu hebben nooit een makkelijke liefdesrelatie gehad.

Kunstgeschiedenis

De deels gedramatiseerde documentaires staan op vier schijven met twee kunstenaars per schijf. Caravaggio en Bernini, Rembrandt en Turner, Jacques-Louis David en Van Gogh, en tot slot Picasso en Rothko. Met deze markante figuren bestrijkt Schama's ode vier eeuwen van kunst in Europa, en hij biedt daarbij ook meteen een - hetzij zeer globaal - overzicht van de ontwikkeling in onze geschiedenis.

Theresia komt klaar

Schama heeft met zijn selectie de nadruk gelegd op het engagement van deze kunstenaars. Het verfraaien van de menselijke beeltenis om hen gelijk te stellen met de goden, werd door Caravaggio rond 1600 al onderuitgehaald met zijn portretten van hoerenlopers, kroegtijgers en andere ecco homine. Niet om te shockeren, maar omdat hij de mens wilde laten zien zoals hij werkelijk was.

Beeldhouwer Bernini schokte de goegemeente ook, maar dan met zijn enorme marmeren sculpturen, waarvan die van een klaarkomende Theresia van Avila beslist hilarisch is - zo kan Schama nou vertellen.

De camera glijdt langs het glanzende marmer en zo komt het hele verhaal rondom dit beeld met behulp van zijn ironische commentaar bloot te liggen - je ziet voor je hoe de kardinalen zich een hoedje hebben geschrokken van die (subtiel) lustig opgetrokken bovenlip van de moeder aller moeders.

Oorlog: weinig triomf

Meer engagement komt van Rembrandt en Turner. Rembrandt werd rijk tijdens de Gouden Eeuw met het schilderen van portretten van de steenrijke koopmannen waarin hij een gefortuneerde uitstraling wist te verenigen met de Hollandse soberheid. Maar het was zijn schilderij Claudius Civilis waarmee de Oude Meester zichzelf de das omdeed, want dit rauwe, ruige portret van de triomferende Batavieren was allesbehalve glorieus, zoals de bedoeling van zijn opdrachtgevers was. En het laat zich raden dat Schama voor deze documentaireserie het indringende Guernica van Picasso, diens aantijging tegen de oorlog, uit diens oeuvre heeft gelicht.

Bloedend zeewater

Meer engagement: van Turner die een ontluisterend schilderij maakte van een slavenschip, waarvan geketende zwarte slaven overboord de zee in werden gekieperd. De zon gaat onder op het schilderij, maar de rode gloed is niet van een verstommende schoonheid: Turner kleurt het zeewater rood alsof het bloedt.

David creëert in 1793, bij de Franse Revolutie, een altaarstuk voor de nieuwe kerk voor Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap na de moord op de bevlogen journalist Marat, en Rothko confronteert de rijke elite van New York in 1958 met een schilderij waarmee 'hij hoopt die rijke hufters alle eetlust te ontnemen'.

Vincent

Status aparte in dit geheel maar hij mag natuurlijk niet gemist worden in een eeuwenoverzicht van de kunst, is de getroebleerde Van Gogh. De onvoorstelbaar getalenteerde schilder had een oog waarmee het mooie overstelpend mooi werd, maar het lelijke ook folterend lelijk.

Het pijnlijk sterk ontwikkelde gevoelsleven van Vincent van Gogh is bekend, maar zoals op deze docu verteld door Schama niet te missen. Nog afgezien van dat element 'engagement in de kunst' is het evident dat wij mensen schoonheid nodig hebben, en schoonheid bieden onze kunstenaars ons al eeuwenlang.

En het moet gezegd: het camerateam van deze productie heeft vakkundig werk verricht om die schoonheid te vangen voor je flatscreen thuis: het kijken naar The Power of Art is een meeslepende, intelligente, ontroerende, en bovenal interessante belevenis.