Duitse film over de Stasi-periode werd door Nederlandse filmjournalisten uitgeroepen tot de beste film van 2007.

Das Leben der Anderen is een subtiele studie van een karaktertransformatie. De Stasi-Hauptman Wiesler begint als kille ondervrager die compleet toegewijd is aan zijn vak. Na een persoonlijke ommekeer, zo volledig als Kafka’s Verwandlung, is de robot met synthetische ogen veranderd in een mens van vlees en bloed met hertenkijkers.

1984

Het verhaal begint in Berlijn in 1984 (de verwijzing naar Orwell zal niemand ontgaan), vijf jaar voor de Muur zal vallen. Onder het mom van handhaving van de socialistische staat heeft de DDR een enorm klikapparaat in het leven geroepen – de Stasi. Bestaande uit zo’n 100.000 mensen en 200.000 informanten.

Wiesler is een van die 100.000 en hij verricht zijn vak met mechanische toewijding. Tot heil van de socialistische staat? Die emotie is niet van zijn gezicht af te lezen. Geen enkele emotie, overigens. Hij doet wat hij doet en gaat ’s avonds naar zijn huis dat de persoonlijkheid heeft van een hotelkamer.

Misbruik

In zo’n systeem ligt misbruik voor de hand. We maken kennis met de minister van Kultur, die zijn vette Bratwurst-lippen aflikt als hij de mooie actrice Christa-Maria in het oog krijgt. Wiesler installeert in opdracht afluisterapparatuur op de zolder van het appartement van Christa en haar geliefde, de toneelschrijver Dreyman.

Met als doel om compromitterend materiaal over Dreyman in handen te krijgen, zodat de Kultur-Deutscher met Christa naar bed kan. Want zo banaal is de uitwerking van macht in een land waar de vrijheid zoek is. Dat feit kennen we ondertussen wel, en daarom is de insteek van regisseur/schrijver des te interessanter.

Levenskunst

Want luistervink Wiesler leert via de gesprekken tussen Dreyman en Christa de waarde van liefde kennen, de waarde van cultuur, ontwikkeling, kunst, en vrijheid. Hij leert de kunst van het leven te begrijpen. Terwijl het Stasi-web om de twee geliefden steeds dichter wordt aangespannen, spant Wiesler zijn armspieren om het stel bij elkaar te houden.

Gelaagd

Das Leben der Anderen is een film die sober oogt, maar zo gelaagd is als een bodemmonster uit de Andes. Regisseur Florian Henckel von Donnermarck heeft niet alleen de emotionele kracht van de kunst indringend neergezet, maar ook een politiek pamflet als pleidooi voor de vrijheid. En je kunt Europeanen niets ergers aandoen dan hen hun vrijheid te ontnemen.

Maar de ware tour de force komt van Ulrich Mühe als Wiesler, die met nog geen half A4-tje aan tekst zijn transformatie subliem verbeeldt. Donnermarck heeft de kunst een hoofdrol gegeven in het verhaal, en Mühe laat die kracht tegelijkertijd aan de kijker zien. Deze film is af.