Voor de bedenker van duurzaamheidsproject The Ocean Cleanup is ondernemen bijna een vies woord. Boyan Slat ziet zichzelf veel meer als ingenieur en uitvinder dan ondernemer.

De 20-jarige Slat wil plastic uit de zee vissen om de zogenoemde 'plastic soep' op te ruimen. "Ik had eigenlijk gewoon een technische oplossing voor een probleem. Ik begon het uit te werken, toen kwamen er mensen en geld bij en dan heet je opeens ondernemer", vertelt de Delftenaar.

"Alles wat erbij komt is niet mijn hobby, maar ik realiseer me wel dat het nodig is om dat doel te bereiken." Tijdens een duiktocht op zijn zestiende kwam hij meer plastic tasjes tegen dan vissen. Vanaf dat moment liet het gevoel dat daar iets aan moet gebeuren hem niet meer los.

Hij bedacht als tiener een V-vormige installatie, waarmee op een passieve manier plastic uit de zee kan worden opgevangen. Twee barrières van vijftig kilometer lang moeten het drijvende plastic opvangen. De stroming voert het afval vanzelf naar de installatie.

Slat wil zijn bouwwerk tussen Hawaï en Californië plaatsen, waar veel plastic naartoe stroomt. Op die plek komt een derde van al het plastic in de zee samen.

Crowdfunding

Vorige week haalde de ingenieur via een crowdfundingcampagne de benodigde 2 miljoen dollar (bijna 1,6 miljoen euro) binnen voor meer testen en de aanloop naar de eerste grootschalige pilot bij de kust. Binnen honderd dagen doneerden ruim 38.000 mensen geld aan "de grootste schoonmaak ooit".

In eerste instantie ging het hard met de campagne, maar op een gegeven moment werd het volgens de uitvinder "wel een beetje spannend". Tegen de einddatum kwam er een eindsprint en dat is gebruikelijk bij dergelijke campagnes. "Dat hadden ze me niet van tevoren verteld, maar dat hadden ze wel mogen doen", zegt Slat lachend.

Maar er is meer geld voor het project nodig, veel meer geld. De eerste pilot op zee en verder onderzoek kosten in totaal 28 miljoen euro. En voor de daadwerkelijke uitvoering op grote schaal midden in de oceaan is ruwweg 317 miljoen euro nodig.

Slat denkt aan bijdragen vanuit het bedrijfsleven, de commercie en filantropie. Naar steun van overheden kijkt hij vooralsnog niet. Hij heeft tot volgend jaar om de volgende investering in geld of in natura bij elkaar te zoeken, want dan is de eerste 2 miljoen euro op.

Realistisch

"Aangezien het absoluut duurder is om het in de zee te laten dan het eruit te halen, denk ik dat het zeker realistisch is", zegt hij. Uit een onlangs verschenen rapport van de Verenigde Naties blijkt dat plastic afval in de zee minstens 13 miljard dollar per jaar kost. Die kosten zitten in schade aan schepen, negatieve effecten op de visserij en toerisme en de kosten voor het schoonmaken van stranden.

Die jaarlijkse kostenpost is vele malen hoger dan de jaarlijkse prijs voor de installatie van Slat. Bovendien kan hetzelfde stuk plastic meerdere keren schade aanrichten, maar hoeft voor het opruimen daarvan maar één keer betaald te worden.

Slat zegt "in ieder geval niet uit te sluiten" dat hij zijn idee kan uitwerken tot een winstgevend bedrijf. “Als het zo is, dan zou ik er niks op tegen hebben. Dat betekent gewoon dat men meer waarde ziet in wat ik doe, dan dat het kost. En daar is op zich niks mis mee.”

Vorig jaar besloot Slat om te stoppen met zijn studie luchtvaart- en ruimtevaarttechniek om zich volledig op zijn project te richten. Tot nu toe woont hij thuis en heeft hij altijd vrijwillig gewerkt.

"Ik vind het niet correct als je jezelf een salaris gaat geven op het moment dat het nog maar een idee is." Nu het idee steeds dichter bij een uitvoering komt, ontvangt hij binnenkort zijn eerste salaris.

Duurder

Volgens voorspellingen zal het zo'n 4,50 euro kosten om met zijn methode een kilo plastic uit de zee te halen. Dat is iets duurder dan het kopen van nieuw plastic.

Ondanks de hogere kosten verwacht de uitvinder dat bedrijven het oceaanplastic graag willen kopen en verwerken, omdat ze daarmee goede publiciteit kunnen krijgen. Al dertig bedrijven hebben interesse in de toekomstige vangst getoond.

"Nu we hebben laten zien dat we er nieuwe objecten van kunnen maken, betekent het ook dat de mogelijkheden redelijk eindeloos zijn. Er lijkt een markt voor te zijn, maar ik durf niet te zeggen of het onderaan de streep dan rood of zwart zal worden."

En niet alleen op het gebied van duurzaamheid kunnen deelnemende bedrijven zich profileren. "Het is het grootste ding wat ooit op de zee gebouwd gaat worden. Het baanbrekende daarvan is natuurlijk wel iets waar mensen of bedrijven in de offshoresector graag om bekend staan."

Dweilen

Vanaf 2020 zou in tien jaar tijd ongeveer 45 procent van het plastic rondom het gebied tussen Hawaï en Californië opgevist kunnen worden. Het klinkt als dweilen met de kraan open, omdat de productie van wegwerpplastic nog altijd groeit en de hoeveelheid plastic in zee alleen maar toeneemt.

"We zijn op dit moment bezig met het uitvinden van de dweil", legt Slat uit. Tot nu toe werd ervan uitgegaan dat er niks aan het plastic in de zee gedaan kan worden. Voorkomen dat er meer afval in de zee bij komt, zou de enige optie zijn.

Slat wil laten zien dat er meer mogelijkheden zijn. Hij pleit er dan ook voor om te beginnen met dweilen en tegelijkertijd ook de plastickraan dicht te draaien.