Synthetische kleurstoffen worden vaak met behulp van aardolie gemaakt. Daar wil Nicole Stjernswärd met Kaiku verandering in brengen. Ze maakt gebruik van voedselresten.

  • Wat: Kaiku
  • Waar: Veem (Floor 3, Strijp-S), Torenallee 86-02, 5617 BD Eindhoven
  • Wanneer: 19 - 27 oktober

Kleurstoffen worden zelden ter discussie gesteld, vindt designer Nicole Stjernswärd, maar ze worden vaak gebruikt in massaproductie. De pigmenten worden gemaakt uit aardolie, zijn slecht voor het milieu en ook moeilijk te recyclen. Dat moet anders, vindt ze.

Voor het laatste project van haar masteropleiding haalde de ontwerper inspiratie uit het gebruik van olieverf in de klassieke schilderkunst. "Deze kleurstoffen worden nog steeds beschouwd als erg goed. Ze gaan eeuwen mee. De kunstenaars waar ik mee sprak beaamden wel dat moderne olieverf niet het meest ecovriendelijke materiaal is, maar wel het beste", vertelt Stjernswärd.

In de Britse National Gallery vertelde een scheikundige haar over oude kunstenaars die hun kleuren lokaal vonden en zelf met de hand maakten. "Olieverf is een commercieel product geworden, waar geen tot weinig discussie over wordt gevoerd. Terwijl je niet eens weet waar het pigment in veel gevallen vandaan komt."

De designer besloot daarom uit te zoeken hoe je zelf kleurstoffen kunt maken en koos voor een poedervariant. "Dan kan je het sneller aanbrengen en het maandenlang bewaren."

Landgebruik neemt toe bij maken van indigo

De natuurlijke variant van een van de bekendste kleurstoffen, indigo, wordt speciaal uit planten gewonnen om textiel mee te verven, vertelt Stjernswärd. "Zodra je er meer van nodig hebt, moet er ook meer land worden gebruikt. De wereldwijde problemen met voedseltekorten, droogte en wateroverlast zullen de komende decennia alleen maar toenemen. Moeten we dan land gebruiken voor het verven van kleding?"

In haar eigen keuken begon de designer met tests met voedselresten, mede door haar achtergrondkennis over voedselverspilling en biomaterialen. "Ik begon met uienschillen, daarmee bleek ik verschillende tonen van rood en bruin te kunnen maken. Hierna probeerde ik allerlei soorten voedselafval."

Komkommer bleek geen succes, vertelt Stjernswärd. "Eigenlijk alles met een hoge hoeveelheid water. Dus zo blijf je telkens dingen proberen. Momenteel kijk ik welk voedselafval zich het beste leent voor het opschalen naar een industrieel proces."

Kleurstoffen gemaakt van voedselresten (foto: Nicole Stjernswärd)

Machine om pigment te maken

Nadat bleek dat er inderdaad kleurstoffen van het afval te maken zijn, besloot de ontwerper om een machine te maken die van voedselafval droge en houdbare pigmenten kan maken. "Het kleurenpalet wordt steeds groter, en ook de hoeveelheid afvalresten waar we iets mee kunnen groeit."

Momenteel heeft de designer meerdere kleuren ontwikkeld met de schil van allerlei fruit en groente. Roze van granaatappel, rood van avocado, bruinrood van rode ui. "Bij sinaasappel en citroen blijft de kleur dicht bij die van de schil. Maar rodekool kan zowel groen als blauw en paars worden, afhankelijk van welk natuurlijk fixeermiddel je toevoegt."

Tijdens het proces wordt Stjernswärd nog wel eens verrast door een onverwachte uitkomst. "Het interessante hieraan is dat er amper wetenschappelijke informatie te vinden is over dit onderwerp. Veel komt uit traditionele verfboeken, maar dat gaat niet over voedselafval. Dus in dit proces word je soms verrast en soms ook teleurgesteld. Dat hoort erbij."

Kleuren veranderen na verloop van tijd

Wie interesse heeft in deze duurzame kleurstoffen moet de verwachtingen wel iets bijschaven, aldus de designer. Dat geldt vooral voor de consument. "We zijn zo gewend geraakt aan de huidige kleuren, dat niet iedereen het zal accepteren dat een print lichter wordt na verloop van tijd, of dat kleuren iets anders uitvallen."

Wat wel handig is aan deze plantaardige kleurstoffen is dat je, als de kleur vervaagt, en kledingstuk ook gewoon een nieuwe kleur kan geven. "Je kan ook de kleur aanpassen met metaalzout, azijn of bakpoeder, heb ik ontdekt."

Stjernswärd heeft inmiddels een bedrijf opgezet om verder te gaan met de ontwikkeling van natuurlijke kleurstoffen. "Ik wil het verder uitbouwen en ook samenwerkingen aangaan met ontwerpers en industriële partners. Mijn doel is om mensen aan het denken te zetten, dat zorgt er uiteindelijk voor dat we even stilstaan bij wat we kopen."