Tijdens Dutch Design Week laten ontwerpers en experts zien hoe zij nadenken over onze toekomst, zowel nabij als ver weg. Daarom vragen we hoe hun vakgebied eruitziet in de verre toekomst. Vandaag: Peter Ruijten, expert op het gebied van sociale robots en robotica bij TU/e, over ons leven met robots in 2050.

De ontwikkelingen op het gebied van robots gaan razendsnel, zegt Ruijten. "Wie heeft niet de filmpjes gezien van Boston Dynamics waarin robots lopen, salto's doen en deuren openen. Er zijn ook de sociale robots, zoals Sophia, die echt een menselijk lichaam heeft en kan praten. Maar eigenlijk is zij ook niet meer dan een chatbot met een lichaam", benadrukt Ruijten.

Robots gaan een grotere rol spelen in de toekomst, zegt de robotexpert. "Ze kunnen receptionist zijn, een rondleiding geven in musea of zelfs helpen in de ouderenzorg. In 2050 heeft misschien iedereen wel een robot die helpt bij het schoonmaken van het huis, of bij koken." 

Dat leidt er mogelijk toe dat we zelf bepaalde dingen niet meer mogen. "Zo verwacht professor Maarten Steinbuch dat de ontwikkeling van de zelfrijdende auto over dertig jaar zo ver ontwikkeld is, en de auto zo goed in connectie staat met andere wagens, dat het zelfs verboden wordt voor mensen om zelf te rijden."

Veranderende relatie met robots

Er zijn daarnaast ook volop voorbeelden die laten zien dat onze relatie met robots verandert. Dat is ook te zien bij de tentoonstelling Robot Love, waar een groep kunstenaars, ontwerpers en wetenschappers vragen stelt over liefde voelen voor robots en andersom. "De grootste verandering zal zijn dat er meer voor ons gedaan wordt zodat wij onze tijd anders kunnen inrichten. De economie verandert, banen verdwijnen mogelijk door de komst van robots."

Daarom moeten we mensen opleiden voor banen die nog niet bestaan, zegt Ruijten. "Wat opvalt in de discussie hierover is dat het lijkt alsof we niets kunnen doen aan die ontwikkeling. Maar we kunnen ons goed voorbereiden op die wereld die we verwachten. We weten nu alleen nog niet welke banen overgenomen kunnen worden."

Schaakkampioen Garry Kasparov vertelde in een TED-talk dat elke professie met machines te maken krijgt die het beter kunnen dan wij, vertelt Ruijten. "Het is aan ons hoe we sámen met hen beter kunnen worden. Als je dat vertaalt naar robots in de ouderenzorg of thuis, dan moeten we ze inzetten op een manier waarop ze contact leggen makkelijker maken in plaats van dit helemaal niet doen."

Vooral eenzijdige relaties

Die relatie aangaan, dat zullen sommige mensen snel oppakken en anderen niet. "Ik denk dat we wel kunnen zeggen dat robots die er nu zijn, vooral eenzijdige relaties met ons aangaan. Daar krijg je weinig van terug, denk aan laptops en telefoons. Door het toevoegen van kunstmatige intelligentie ontstaat meer het idee dat ze kunnen denken en gevoel hebben, maar is niet zo." 

Daarnaast draait het ook om hoe de robot eruitziet en de balans met wat de robot kan. Hoe menselijker de robot, hoe hoger de verwachtingen, aldus Ruijten. "Het ontwerp moet bij de capaciteit passen. Laat het er dus niet als mens uitzien als er niet op die manier mee kan worden gecommuniceerd." Neem als voorbeeld de bedrijven die een chatbot hebben met een foto van iemand. Dan lijkt het alsof je met een mens praat, maar tijdens het gesprek merk je dat dit niet zo is. "Dan voelen mensen zich genept."

We worden momenteel gedreven door technologische vooruitgang. Mensen willen van oudsher dingen maken en uitvinden. "Of we die robots ook nodig hebben, is niet per se relevant, omdat we niet gaan stoppen met het ontwikkelen van kunstmatige intelligentie en robots die eruitzien als mensen."

Gaan robots de wereld overnemen, zoals doemscenario's voorspellen? "Dat is niet de verwachting. Maar het is wel belangrijk dat we goed nadenken over de morele en ethische consequenties van deze technologie, zoals in de zorg", meent Ruijten. Wie heeft de controle? Wie bestuurt de robot op welk moment? "Wordt het gedrag aangestuurd, dan moeten er ook duidelijke voorschriften zijn over verantwoordelijkheid als er dingen misgaan. Die vraagstukken moeten we niet vergeten en nu al bespreken om latere problemen voor te zijn."

De interactieve tentoonstelling Robot Love is tijdens Dutch Design Week de hele week te bezoeken in de Melkfabriek in Eindhoven.