Demissionair minister Pia Dijkstra (Medische Zorg) is bezorgd dat patiënten te late of verkeerde zorg krijgen omdat zorgverleners mensen indelen in hokjes op basis van de niet-wetenschappelijke term 'ras'. Toch is het niet aan haar om in te grijpen, zegt ze tegen NU.nl.

En dat levert risico's op voor patiënten. Je huidskleur bepaalt hierdoor bijvoorbeeld rond longfalen onterecht hoe snel dat serieus wordt genomen en dus behandeld. Hetzelfde geldt voor verminderde nierfunctie. Wetenschappers trekken hierover al jaren aan de bel.

Na vragen van NU.nl verwijderden Huisartsopleiding Nederland, het Amsterdam UMC en het Rotterdamse Erasmus MC de factor 'ras' uit medische richtlijnen. Richtlijnenopsteller COPD & Astma Huisartsen Advies Groep (CAHAG) haalde een omstreden kaartje met verschillende menselijke 'rassen' weg op de eigen website.

Afran Groenewoud is verslaggever samenleving en inclusie

Minister: verantwoordelijkheid ligt bij het veld

Onze berichtgeving leidde tot Kamervragen van GroenLinks-PvdA. Dijkstra antwoordde eind vorige maand dat ze zich zorgen maakt over de gezondheidsrisico's voor patiënten door onderscheid op basis van 'ras' of etniciteit. "Zonder deugdelijke onderbouwing is er immers sprake van discriminatie", licht ze toe aan NU.nl.

De zorgminister zou over het gebruik van 'ras' navraag hebben gedaan bij de Federatie Medisch Specialisten en het Nederlands Huisartsen Genootschap. Maar nu zegt ze dus dat ze niet ingrijpt.

"De verantwoordelijkheid ligt bij het veld", zegt Dijkstra. "Uit de verkenning bij het veld is gebleken dat zij aandacht voor dit onderwerp hebben." Ze voegt er aan toe dat ze bereid is om dit jaar een start te maken met een verkenning hoe culturele en etnisch specifieke kennis moet worden opgenomen in richtlijnen.

Hierom zijn 'ras' en etniciteit in de gezondheidszorg niet relevant

Radboudumc leert huisartsen in opleiding nog steeds 'ras' aan

Ondertussen is "het veld" op zijn minst traag met het uitbannen van 'ras' en het wegnemen van risico's voor patiënten.

Zo is Huisartsopleiding Nederland verantwoordelijk voor het curriculum van alle huisartsenopleidingen in Nederland. De organisatie noemde het gebruik van 'ras' in de lesstof op de eigen website in maart tegen NU.nl een beschamende, maar opzichzelfstaande fout.

Maar in de huisartsenopleiding van het Nijmeegse Radboudumc komt nog steeds 'ras' voor. Huisartsen in opleiding leren daar dat het niet-wetenschappelijke 'ras' voor 10 procent invloed heeft op je longfunctie. En dat klopt dus niet.

Huisartsenopleiders wijzen naar elkaar

De Nijmeegse huisartsenopleiding zegt de richtlijnen van Huisartsopleiding Nederland te volgen. Maar de landelijke organisatie wijst weer naar CAHAG, dat e-learningmodules over longaandoeningen aanbiedt aan aspirant-huisartsen.

CAHAG-bestuurslid Lisette van den Bemt werkt als onderzoeker bij het Radboudumc. Ze vermoedt dat haar werkgever per ongeluk een oude versie van de online lesstof gebruikt. "Maar indien 'ras' inderdaad nog genoemd wordt, dan zullen we dit zo spoedig mogelijk laten aanpassen."

Het Radboudumc laat vrijdag na publicatie van dit artikel weten dat dit inmiddels gebeurd is. "We hanteren sinds enkele jaren de term 'etniciteit' in plaats van 'ras' en betreuren het dat deze wijziging niet was doorgevoerd in de e-learning."

Toch blijft CAHAG verwijzen naar internationale richtlijnen die het gebruik van 'ras' in longdiagnostiek zouden onderbouwen.

CAHAG legt de internationale richtlijnen verkeerd uit, zegt Charifa Zemouri. Zij is gezondheidswetenschapper en werkt veel met het ontwikkelen van zorgrichtlijnen.

"Niet 'ras' maar zaken zoals milieuvervuiling, leefomgeving en lichaamsbeweging verklaren verschillen in longfunctie", zegt ze. "Het hanteren van verschillende waarden op basis van 'ras' zorgt voor gezondheidsverschillen, zoals meerdere studies hebben aangetoond. Waarom blijft de zorg in Nederland zo sterk vasthouden aan 'rassencorrectie'? Terwijl dat al lang is verworpen en zelfs als schadelijk is bestempeld."