Steeds meer vogels maken gebruik van plastic bij het maken van hun nesten. Dat gebeurt vooral in de stad, maar ook in natuurgebieden zoals de Hoge Veluwe. Het is onduidelijk of dit slecht is voor vogels.

"Mondkapjes, Snickerpapiertjes en plastic tasjes", somt Auke-Florian Hiemstra op. "McDonald's-verpakkingen, elastiekjes, pakjes sigaretten." En zo kan hij nog wel even doorgaan.

Het zijn spullen die na kort gebruik door mensen in de natuur belanden. En waar vogels vervolgens nestmateriaal in zien, weet nestonderzoeker Auke-Florian Hiemstra van Naturalis.

Zeker in de stad gebruiken vogels steeds meer plastic afval in hun nesten. "Waar veel mensen zijn is afval", zegt Hiemstra. "En in stadskernen is het vaak moeilijk om natuurlijk materiaal te vinden. In de stad kom je natuurlijke nesten bijna niet meer tegen."

Een nest op het Rokin in Amsterdam springt voor Hiemstra het meest in het oog. Het is dertig jaar lang gebruikt door meerkoeten en het puilde uit van het afval. Er zaten onder meer een McChicken-verpakking uit 1996 en een Mars-wikkel uit 1994 in.

Zijn plastic nesten slecht voor vogels?

Het zien van een plastic nest doet Hiemstra pijn. "Je denkt al snel: wat zielig voor zo'n vogel. Maar ik probeer als bioloog ook te denken: wat voor ons afval is, is voor een vogel waardevol nestmateriaal."

Hiemstra is er dan ook niet over uit of het goed of slecht is dat vogels plastic in hun nesten gebruiken. Het promotieonderzoek dat hij daarnaar doet, rondt hij de komende maanden af.

Plastic is voor een vogel stevig bouwmateriaal. Het houdt warmte goed vast, maar is tegelijkertijd vaak waterdicht. Daardoor blijft water in nesten staan en kunnen jonge vogels onderkoeld raken, legt Timo Roeke van Vogelbescherming Nederland uit.

Ook kunnen vogels verstrikt raken in bijvoorbeeld touwtjes van mondkapjes. Elastiekjes zien jonge ooievaars aan voor wormen en eten ze vervolgens op.

Zoeken naar sigaretten om parasieten te doden

Sommige vogels gaan ook actief op zoek naar sigarettenpeuken die op straat slingeren. De gifstoffen in de peuken doden parasieten in de nesten die vogels jeuk bezorgen.

Dat klinkt op zich positief. Maar op de lange termijn ervaren vogels ook de negatieve effecten van sigaretten, vertelt Hiemstra. "Op de lange termijn bleek het DNA van vogels te veranderen. Een asbaknest is dus sterk af te raden."

Vooral in de stad gebruiken veel vogels plastic in hun nesten, maar ook ver daarbuiten treft Hiemstra het aan. "In coronatijd had een vogel een nest gebouwd op de bagagedrager van een witte fiets op De Hoge Veluwe. Toen ik dat onderzocht zat ook daar plastic in. Terwijl daar zoveel natuurlijk materiaal te vinden is!"

Zelfs midden op zee wordt plastic in nesten gebruikt. "Drieteenmeeuwen broeden wel eens op booreilanden. Zelfs daar wordt plastic in nesten gevonden", vertelt Roeke.

Job van der Plicht is binnenlandverslaggever

'Plastic is te duurzaam'

De plastic nesten zijn een "pijnlijke les", vindt Hiemstra, die ook voor de Universiteit Leiden werkt. Namelijk dat plastic te waardevolle eigenschappen heeft om het maar één keer te gebruiken.

Roeke, van de Vogelbescherming, noemt plastic "te duurzaam". "Het gaat zo lang mee. Dat is geweldig, maar daar gaan we niet goed mee om. Het probleem zit niet in het product zelf, maar in hoe we het gebruiken. Laat plastic niet slingeren. Jonge vogels leren pikken. Als ze dan aan een plastic zakje trekken, kunnen ze stukjes in hun maag krijgen."

Soms schiet Hiemstra in de lach om het gedrag van vogels. In Antwerpen bouwden eksters een nest met daarop meer dan duizend metalen stekels. Die hadden de eksters van gebouwen getrokken, waar de stekels op daken zaten als antivogelpinnen.

"Eksters maken een dakje op hun nest, als extra bescherming. Dat doen ze om andere vogels van het nest weg te houden. Ze hadden de functie van de pinnen dus goed begrepen", zegt hij lachend.