Bij de Schotse kust is vorige week een potvis aangespoeld. Bij nadere inspectie bleek het dier zo'n 100 kilo afval in zijn maag te hebben, zo meldt het Scottish Marine Animal Strandings Scheme (SMASS) zondag op Facebook.

Afgelopen donderdag is het dier levend gestrand op een zandbank bij Luskentyre, in het noordwesten van Schotland, waar het al snel overleed.

Twee dagen later was SMASS ter plekke. Medewerkers van deze organisatie die gestrande zeezoogdieren onderzoekt, troffen in de maag van het dier een bal met afval aan, bestaande uit delen van vissersnetten, gebundeld touw, plastic bekers, tassen, handschoenen, verpakkingsriemen en buizen.

Volgens de organisatie verkeerde het dier - een mannetje - niet in een extreem slechte toestand en medewerkers kunnen geen bewijs vinden dat deze bal van 100 kilo de doodsoorzaak is geweest.

Kans op explosie

Ecoloog Mariel ten Doeschate van SMASS maakte deel uit van het team dat zich over de overleden potvis ontfermde. "Het vervelende is dat ze zo goed zijn geïsoleerd", zegt ze tegen NU.nl. "Als ze boven water zijn overleden, dan kan de warmte nergens heen en koken ze zichzelf van binnen. Dat levert veel gas op waarbij ze explosief kunnen worden."

"Toen we op zaterdagochtend bij het dier aankwamen, leek hij al redelijk opgezet. We brachten kleine incisies aan om het gas te laten ontsnappen, maar de darmen kwamen er alsnog met kracht uit. Normaal komt ook de maag mee, maar deze keer niet en dat was op zich al verdacht. We hebben dit nog nooit eerder gezien, niet in deze hoeveelheid. Dat was voor ons heel indrukwekkend."

De onderzoekers van het Scottish Marine Animal Strandings Scheme ontdekken de inhoud van de potvissenmaag (foto: Facebook SMASS)

Meestal niet meer dan 10 kilo afval in maag

"100 kilo is wel veel", zegt marien bioloog Mardik Leopold die in 2016 zes potvissen onderzocht die op Texel waren aangespoeld. "Het is niet ongewoon dat er afval wordt gevonden in een potvissenmaag, maar meestal komt dat niet boven de 10 kilo uit. De maag van een potvis is een langwerpige zak zo groot als een volwassen man. Als daar 100 kilo afval in zit, dan zit-ie vol."

Ten Doeschate kan nog niet zeggen of de potvis aan het afval is overleden. "We hebben bij het eerste onderzoek net meteen gezien dat de bal met afval een verstopping veroorzaakte, maar het helpt niet echt. De vraag is of dit afval een bijdrage leverde aan zijn slechte conditie. Met een volle maag neemt je behoefte aan eten af. Maar het kan ook zijn dat het dier al ziek was en daardoor alles is gaan eten. We gaan in samenwerking met de universiteit van Aberdeen kijken of er een onderliggend ziekteproces was. Zo niet, dan lijkt de volle maag de grootste reden te zijn dat het dier niet meer at, een slechte conditie kreeg, in ondiep water terechtkwam en strandde."

De maaginhoud van de potvis bestond onder meer uit gebundeld touw (Foto: Facebook SMASS)

Emmer en autobumper gevonden in maag van potvissen

Begin 2016 spoelden op Europese stranden dertig potvissen aan, waaronder zes op Texel. Vijftien dieren zijn onderzocht, in de magen van de Texelse potvissen vond Leopold touw en stukken landbouwplastic. "In Duitsland hadden ze spectaculairdere vondsten, zoals een emmer en een stuk autobumper." Het bruine gedraaide touw op de Schotse foto's herkent Leopold wel, het lijkt op hetzelfde soort touw dat uit de Texelse potvissen kwam.

"Het ziet eruit als visserijafval dat naar de bodem is gezonken", zegt hij. "Een potvis foerageert door met zijn snuit over de zeebodem te schrapen. Alles wat ze tegenkomen, slikken ze in. Zo kunnen ze af en toe dingen binnen krijgen die ze niet kunnen verteren. En als het er niet van achteren uitkomt, dan komt het er als het goed is van voren uit." Maar als alles in elkaar blijft haken, dan blijft het in de maag zitten.

De klont afval uit de potvissenmaag (foto"Facebook SMASS)

Maanden zonder eten

"Het afval kan er wel een paar weken inzitten", zegt Leopold. "Ook wel een paar maanden. Maar het touw ziet er nog goed uit, dat zat er nog niet al te lang in. Potvissen kunnen maanden zonder eten, ze leven dan op hun spek. In de Noordzee hebben ze niets te zoeken, daar kunnen ze sowieso niet eten want er is geen voedsel. Ze bevinden zich normaal in water van minimaal een kilometer diep, zoals in de Atlantische Oceaan tussen Schotland en IJsland.

"Op dit moment ligt de grote klont afval bij ons in het lab", zegt Ten Doeschate. "We gaan de bal uit elkaar halen en ontknopen om te zien uit hoeveel specifieke losse stukjes het bestaat. Dan gaan we proberen te traceren waar het vandaan komt. De visserij wil dit zelf ook niet en heeft het probleem al vaak aangekaart. Er bestaat geen goede afvalverwerking. Er bestaat geen plek waar een visser heen kan om een afgeschreven net heen te brengen. Logisch dat hij het dan overboord gooit."