De rellen die vrijdag ontstonden in Rotterdam, verspreidden zich in de afgelopen dagen verder naar onder meer Groningen, Enschede en Roermond. Hoewel de relschoppers deels op zoek zijn naar sensatie, speelt ook een onderliggend gevoel van frustratie en verveling een grote rol, zeggen gedragswetenschappers tegen NU.nl.

Tom Postmes, hoogleraar sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt uit dat deze relschoppers grofweg onder te verdelen zijn in drie categorieën: mensen die erop uit zijn om te rellen, mensen die een kijkje komen nemen en - soms tegen eigen verwachtingen in - mee gaan doen, en een groep mensen die wel echt bezwaar hebben tegen de coronamaatregelen.

"Ik zie bij deze rellen zeker een verband met de coronamaatregelen", zegt Postmes. Door de maatregelen weet iedereen hoe laat 'het' gaat gebeuren; alle winkels en horeca moeten immers om 20.00 uur dicht. Daarnaast creëren de maatregelen een situatie waarin de jeugd tegen de politie is, legt hij uit. "Er moet enerzijds gehandhaafd worden, en anderzijds zorgen de regels voor een situatie waarin mensen kunnen laten zien: kijk, wij doen niet meer mee."

Het is volgens de hoogleraar wel "een beetje flauwekul" om te zeggen dat alle relschoppers mensen zijn die zich tegen de coronamaatregelen verzetten. "Er loopt een enkeling tussen bij wie dat zo is. Ik denk dat het merendeel van het gedoe op straat toch veel kenmerken heeft van een vervelingsrel, die altijd al veel voorkwamen." Daarbij speelt sensatiezucht een rol, zegt hij. "Men is op zoek naar een verzetje."

'Ook onder relschoppers leeft frustratie en bezorgdheid'

Die aantrekkingskracht van rellen beschrijft ook socioloog Don Weenink van de Universiteit van Amsterdam. "De relschoppers hebben dan even een moment van hele sterke dominantie en overwinning. Je ziet het op de beelden uit Rotterdam ook aan de gebaren die ze maken, het gejuich en het gejoel. Rellen is een heel intense ervaring."

Maar je doet relschoppers tekort door te zeggen dat ze allemaal alleen maar komen om te rellen, zegt Weenink. "Ik denk dat er ook bij hen frustraties en bezorgdheid leven over het coronabeleid." Ook een meer algemeen gevoel van onvrede en zich niet gehoord voelen speelt daarbij een rol. "In die zin zou ik niet zeggen dat rellen per se een politiek statement zijn, maar ze zijn ook niet helemaal puur sensatie te noemen. Er is wel degelijk iets aan de hand."

Relschoppers steken politieauto in brand in Rotterdam
68
Relschoppers steken politieauto in brand in Rotterdam

'Golf van protest is breder dan paar relletjes'

De rellen van de voorbije dagen doen denken aan de zogenoemde avondklokrellen van eerder dit jaar. In veel steden richtten mensen grote schade aan naar aanleiding van de invoering van de avondklok.

Ook Postmes ziet dat. "Je zit op een nationale golf van protest die breder is dan deze relletjes." Niet alleen is er volgens de hoogleraar onvrede over van alles en nog wat, ook is er een klimaat waarin het steeds normaler wordt om je stem te verheffen en in verzet te komen. Daarbovenop is er een steeds groter wordende groep jongeren die hierdoor in aanraking komen met het 'kat-en-muisspel' met de politie. "Zo komen er nu verschillende dingen bij elkaar die ertoe leiden dat je als samenleving in zo'n protestgolf terechtkomt. En de ervaring uit het verleden leert dat die golf jaren kan duren."

"Een verzameling van ongenoegen die zich als het ware samenbalt rond één of meerdere maatregelen", beschrijft Weenink. "Dat was vorige keer de avondklok, en nu het verbieden van vuurwerk, het sluiten van de kroegen en het niet kunnen bezoeken va een voetbalwedstrijd. Dat telt op, en werkt dan als een soort trigger voor de rellen."

Het is de vraag hoe het ongenoegen dat uitmondt in rellen, een stem kan worden gegeven die ook gehoord wordt, zegt de socioloog. "Het is daarom belangrijk om de dialoog aan te blijven gaan."