De lokale partijen grepen bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2010 definitief de macht. PvdA, VVD en CDA eindigden zelden zo dicht bij elkaar. Een overzicht van de verkiezingsuitslag van vier jaar geleden.

Op woensdag 19 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar. Twee dagen later is de bekendmaking van de definitieve verkiezingsuitslag.

De Partij van de Arbeid werd in 2006 nog met afstand de winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen, maar dat was vier jaar geleden een heel ander verhaal.

De grote landelijke partijen PvdA, VVD en CDA eindigen binnen 1 procentpunt van elkaar, volgens de uitslag van de Kiesraad.

Beweeg de cursor over de lijn om de percentages te zien. De gegevens zijn afkomstig van de Kiesraad. Bekijk hier een grote versie. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Platteland

Sinds de jaren negentig winnen lokale partijen landelijk aan stemmen. "In plattelandsgebieden zijn lokale partijen al sinds 1920 zichtbaar aanwezig", aldus Arno Korsten, hoogleraar bestuurskunde. "In sommige gemeenten kon je in die tijd alleen maar op lokale partijen stemmen."

Volgens Korsten is de grote verandering dat lokale partijen in de afgelopen decennia ook boven de rivieren populair zijn geworden. Vanuit het zuiden en langs de landsgrens verspreidde het aantal lokale partijen zich naar andere gemeenten.

In 141 gemeenten van de 393 gemeenten waar in 2010 verkiezingen werden gehouden, waren de lokale partijen de grote winnaar. Het CDA volgde op grote afstand met 82 gemeenten, met VVD (73) en PvdA (55) in het kielzog.

De Partij van de Arbeid was in vijf van de tien grootste gemeenten de populairste partij. Waar de grote landelijke partijen in de grote gemeenten heersen, zijn de lokale partijen heer en meester op het platteland. Ook Rotterdam kende een groot aandeel van lokale partijen, met Leefbaar Rotterdam voorop.

Uitslag verkiezingen 2010 per gemeente:

Beweeg de cursor over de gemeente voor meer informatie. De gegevens zijn afkomstig van De Kiesraad. Bekijk hier een grote versie. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Weinig vrouwen

Na de verkiezingsuitslag benoemt het Centraal Stembureau de gekozen gemeenteraadsleden. Vervolgens controleert de gemeenteraad of het aspirant-raadslid geen belangenverstrengeling heeft met andere werkzaamheden. Zo niet, dan kan het lid worden toegelaten tot de raad.

Het merendeel van de lokale politici die vier jaar geleden gekozen zijn, is mannelijk, volgens gegevens van Overheid in Nederland. Het betreft een telling van januari 2014. In de gemeenteraden is 25,5 procent vrouwelijk.

Het percentage vrouwelijke leden van colleges van burgemeester en wethouders (19,3 procent) en (waarnemend) burgemeesters (21,3 procent) ligt nog iets lager. Ter vergelijking: Volgens de laatste telling is 38 procent van de Tweede Kamer vrouwelijk.

"Er zijn al jarenlang niet enorm veel vrouwen die raadslid willen worden", aldus hoogleraar Korsten. "Het is een lang en weerbarstig traject om op een kieslijst te komen staan."

Mannenbolwerk

Dat valt volgens hem deels te verklaren door de weinige interesse van vrouwen om op de kieslijst te komen. "Het blijkt erg lastig te combineren met de dagelijkse werkzaamheden."

"Je moet er ook maar zin in hebben om van alles opzij te zetten om tot in de late uren raadsstukken door te nemen en naar zaaltjes te stappen voor fractie-overleg. Het raadlidmaatschap is belastend. Daarom is en blijft de lokale politiek een behoorlijk mannenbolwerk."

Woordvoerster Gerda Bosdriesz van het politieke kenniscentrum Prodemos vindt ook verklaring in de versnippering van politieke partijen. "Er zijn meer partijen dan ooit om op te stemmen. Er kan maar een beperkt aantal mensen op de lijst, en dat zijn meestal mannen." 

Daarnaast stel Bosdriesz dat vrouwen vaak gevraagd worden voor een plek op de kieslijst. Ondanks dat vrouwen sinds de jaren 60 zelfstandiger zijn geworden, komt het zelden voor dat ze zelf aanbieden om op de lijst te komen.

"De lokale politiek bestaat uit veel ouderen, dus er zijn ook nog redelijk wat vrouwen met de klassieke instelling. Raadswerk is erg moeilijk te combineren met een gezin."

Tubbergen

Nederland kent drie gemeenten met minstens 50 procent vrouwen in de gemeenteraad, namelijk Bellingwedde (50 procent), Westervoort (52,39 procent) en Blaricum (64,71 procent).

De gemeente Tubbergen heeft geen enkele vrouw in de lokale politiek. Ook in Zederik, Landerd, Simpelveld, Strijen, Schermer, Millingen aan de Rijn en Ameland is het aantal politiek actieve vrouwen dungezaaid.