Ambtenaren worden nauwelijks aangegeven bij politie en openbaar ministerie bij het plegen van mogelijk strafbare feiten. NU.nl beantwoordt vijf vragen over integriteitsschendingen.

Wat is een integriteitsschending?

Een integriteitsschending is volgens de overheid een overtreding van de Basisnormen Integriteit. Deze regels zijn opgesteld door de het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is samenwerking met overige ministeries en overheidsinstanties.

Deze integriteitsregels zijn in 2007 opgesteld onder toezicht van toenmalig minister van BZK Johan Remkes.

Waarom is integriteit belangrijk voor de overheid?

De overheid heeft de bevoegdheid om de naleving van de wet met dwang of geweld af te dwingen. "De integriteit van de overheid en haar functionarissen is belangrijk, omdat zij een belangrijke en ingrijpende rol spelen in het leven van de burgers", aldus het Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS).

Dat betekent ook dat de overheid een voorbeeldfunctie heeft naar burgers. "Integriteit is daarmee in de zienswijze van BIOS een kernwaarde en een element van de kwaliteit van de overheid."

Oud-minister Remkes verwoordt in de Basisnormen Integriteit eveneens de vertrouwensrelatie tussen overheid en burgers. "De samenleving moet kunnen vertrouwen op de onkreukbaarheid van ambtenaren en politieke ambtsdragers."

Wat zijn de regels voor integriteitsschendingen?

Naast de wettelijke normen moeten ambtenaren en politieke ambtsdragers ook voldoen aan de Basisnormen Integriteit. Ambtenaren leggen bij indiensttreding een eed of belofte af waarin ze de integriteitsregels beloven te respecteren en na te leven.

Dat houdt onder meer in dat nevenwerkzaamheden, relatiegeschenken en financiële belangen moeten worden gemeld. Daarnaast moet vertrouwelijke informatie worden beschermd. Volgens hoogleraren zijn er echter teveel verschillende richtlijnen waar aan getoetst kan worden. Daarnaast hanteert elk ministerie alternatieve richtlijnen.

Integriteitsschendingen of vermoedens daarvan kunnen bij een intern vertrouwenspersoon worden gemeld via de zogeten klokkenluidersregeling. Als een klokkenluider zich niet gehoord voelt of last ondervindt van zijn melding, dan kan hij ook nog de Onderzoeksraad Integriteit Overheid inschakelen. Burgers kunnen melding doen bij de Rijksrecherche of Meldpunt M.

Hoeveel ambtenaren worden jaarlijks ontslagen vanwege integriteitsschendingen?

Dat is moeilijk te beantwoorden, omdat ministeries, zelfstandige bestuursorganen, gemeenten en politie die gegevens afzonderlijk bijhouden. Op ministerieel niveau werden in 2011 128 ambtenaren ontslagen. In 2012 daalde dat aantal licht naar 111 ontslagen.

Uit het onderzoek van NU.nl blijkt dat in 2011 en 2012 bij 22 ministeries en overheidsinstanties 321 personen zijn ontslagen. Daarnaast blijkt dat er zelden aangifte van strafbare feiten wordt gedaan.

In 279 gevallen heeft vermoedelijk een strafbaar feit, zoals diefstal, corruptie of fraude, plaats gevonden. Daarbij is 45 keer aangifte gedaan. Experts maken zich zorgen om dat lage aantal.

Wat voor schendingen vinden plaats?

Bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werd een medewerker ontslagen, maar niet aangegeven voor drugssmokkel bij een penitentiaire inrichting met behulp van dienstmiddelen.

Een medewerker van Buitenlandse Zaken is ontslagen en vervolgd voor het doorgeven van staatsgeheimen aan een vreemde mogendheid, corruptie, witwassen van geld en het voorhanden hebben van een pistool met munitie. Dit onderzoek loopt momenteel in hoger beroep.