De Nieuwe Kerk in Amsterdam vervangt achttien geroofde pamfletten en affiches in de aankomende Indonesië-tentoonstelling voor kopieën. Dat gebeurt na kritiek dat de tentoonstellingslocatie geld zou verdienen over de ruggen van de rechtmatige eigenaren. Maar ook het tonen van kopieën ligt moeilijk.

Mochten de rechtmatige eigenaren van de archiefstukken ook bezwaar hebben tegen het vertonen van de replica's, dan belooft De Nieuwe Kerk ook die niet tentoon te stellen. "Dan tonen we een lege vitrine en vertellen daar het verhaal bij", zegt hoofd tentoonstellingen Marlies Kleiterp tegen NU.nl.

Dat geldt ook wanneer de rechtmatige eigenaren niet achterhaald kunnen worden, meldt Kleiterp. En de tijd begint te dringen, want de tentoonstelling begint op 21 oktober.

Lege vitrines zouden vanzelfsprekend pijnlijk zijn voor De Nieuwe Kerk, die nog in gesprek moet met het Nationaal Archief om überhaupt kopieën te kunnen tonen. De uitlener van de achttien archiefstukken moet nog toestemming geven voor het maken van deze zogenoemde facsimiles (in de kunstwereld worden kopieën van handschriften of drukwerken zo genoemd; precieze nabootsingen van het origineel).

Volgens De Nieuwe Kerk zijn nabootsingen van geroofde objecten minder controversieel omdat ze "meer afstand bewaren" tot de discussie over het tonen van geroofde objecten in tentoonstellingen. Tegelijkertijd kan de tentoonstelling toch het verhaal vertellen over de soms bloedige gedeelde geschiedenis van Nederland en de voormalige kolonie Nederlands-Indië, licht Kleiterp toe.

Criticus: 'Leuk geprobeerd, maar het verandert niets'

Experts en belangenorganisaties noemden het plan van De Nieuwe Kerk om via geroofde objecten zonder toestemming van de rechthebbenden überhaupt geld te verdienen in juni "niet oké" en zelfs "van de zotte".

Medeoprichter van het Dekolonisatienetwerk Rochelle van Maanen was een van de critici. Ook het gebruik van replica's vindt ze niet in de haak. "Leuk geprobeerd, maar dit verandert niets", reageert de sociaal wetenschapper met Indonesische roots op het nieuwe plan van De Nieuwe Kerk. "Het intellectueel eigendom blijft van de rechtmatige eigenaren", stelt ze. "Niet van De Nieuwe Kerk of het Nationaal Archief. Nog steeds moeten de rechthebbenden toestemming geven. Wie heeft dit in hemelsnaam bedacht?"

Nieuwe Kerk heeft 100.000 betalende bezoekers nodig

Nationaal Archief noemt oorspronkelijke eigenaren 'vrijheidsstrijders'

"Daarbij werd kennis verzameld over mensen die door NEFIS werden gezien als verdachte, maar die we vandaag de dag vrijheidsstrijders noemen van de Indonesische onafhankelijkheid", zegt het Nationaal Archief, een onderdeel van de rijksoverheid, daarover op de website.

De beheerder van de archiefstukken noemde het in juni tegenover NU.nl pijnlijk voor rechthebbenden dat objecten die het NEFIS onrechtmatig in beslag heeft genomen te zien zijn in tentoonstellingen.

Kabinet moet langer wachten op advies over geroofde stukken

De Tweede Kamer nam in juni een motie aan om gestolen stukken uit het NEFIS-archief terug te geven aan Indonesië. Een advies aan het kabinet hierover door de Raad voor Cultuur heeft vertraging opgelopen. Dat volgt niet in oktober maar eind dit jaar.

Afran Groenewoud is verslaggever samenleving en inclusie