De omstreden Zweedse cartoonist Lars Vilks was in 2007 wereldwijd in het nieuws, omdat moslimextremisten hem bedreigden vanwege een Mohammed-cartoon. Sindsdien werd hij beveiligd door de politie. Al Qaeda zette een prijs op zijn hoofd, zijn huis werd in brand gestoken en er werd een aanslag op hem gepleegd. De Zweed overleefde de aanslag, maar kwam zondag op 75-jarige leeftijd om bij een zwaar verkeersongeluk.

Vilks zat tijdens het ongeluk in een auto met twee agenten in burger die hem beschermden. Het voertuig kwam in de buurt van de stad Markaryd in het zuiden van Zweden door een nog onbekende oorzaak op de verkeerde kant van de weg terecht en botste frontaal op een vrachtwagen.

Na het ongeval vlogen beide voertuigen in brand. Vilks en de twee agenten waren op slag dood. De bestuurder van de vrachtwagen werd zwaargewond naar het ziekenhuis overgebracht, waar hij later werd verhoord.

Volgens de Zweedse politie is de oorzaak van het ongeval nog onduidelijk, maar wijst vooralsnog niets erop dat het iets te maken heeft met zijn werk. "Dit wordt onderzocht zoals elk ander verkeersongeval. Omdat er twee politieagenten bij betrokken waren, is een onderzoek toegewezen aan een speciale afdeling van het parket", vertelt een politiewoordvoerder aan persbureau AFP. Volgens de politie is er niet onlangs een dreigement aan het adres van Vilks geuit.

Profeet Mohammed afgebeeld als een hond

Vilks werd in 1946 geboren in het Zweedse Helsingborg. Hij werkte als docent kunstgeschiedenis bij een hogeschool in Noorwegen. Hoewel Vilks vooral bekendstaat om zijn cartoons, was hij in zijn thuisland al een bekende kunstenaar en activist. Een van zijn creaties was een sculptuur van drijfhout in een natuurreservaat in Zuid-Zweden. Die had Vilks zonder toestemming geplaatst en daarmee ontketende hij een langdurige juridische strijd.

In 2007 nam Vilks deel aan een Zweedse tentoonstelling met het thema De hond in de kunst. Hij maakte drie tekeningen van de profeet Mohammed als een 'rotondehond'. Dat is een vorm van straatversiering die vanaf 2006 werd gebruikt voor rotondes in Zweden. De organisatoren van de tentoonstelling besloten de tekeningen niet te tonen, nadat Vilks doodsbedreigingen van islamitische militante groeperingen had ontvangen. De controverse was ook in het buitenland in het nieuws. Volgens CNN heeft Vilks gezegd dat de cartoons niet bedoeld waren om te provoceren, maar om de politieke correctheid in de kunstwereld aan te kaarten.

Vilks tijdens een een discussie over de vrijheid van meningsuiting in Helsinki in 2015.

Vilks tijdens een een discussie over de vrijheid van meningsuiting in Helsinki in 2015.
Vilks tijdens een een discussie over de vrijheid van meningsuiting in Helsinki in 2015.
Foto: ANP

Al Qaeda zette een prijs op zijn hoofd

Al Qaeda zette naar aanleiding van de cartoons een prijs van 100.000 dollar (ongeveer 86.000 euro) op zijn hoofd. Als hij als een lam werd afgeslacht, zou die prijs met 50.000 dollar worden verhoogd. Sindsdien werd de tekenaar streng beveiligd door de politie.

In 2010 werden in Ierland zeven mensen gearresteerd op verdenking van het plannen van een aanslag op Vilks. Naar aanleiding van deze arrestaties publiceerden drie Zweedse kranten diezelfde dag nog een spotprent van Vilks. "Het is niet zo prettig, maar ik ben hard geworden", vertelde hij hierna aan TT. "Ik krijg de hele tijd bedreigingen, maar het is moeilijk om te beoordelen wat erachter zit."

'Niet veel mensen durven wat ze bij Charlie Hebdo deden'

Na de aanslag op Charlie Hebdo zei Vilks volgens The Irish Times: "Dit zal angst bij mensen opwekken op een heel ander niveau dan we gewend zijn. Charlie Hebdo was een kleine oase. Niet veel mensen durfden te doen wat zij deden." De kunstenaar geloofde dat de aanslag in Parijs het voor hem nog moeilijker zou maken om in de toekomst tentoonstellingen en lezingen te organiseren. "Ik heb problemen als ik lezingen of tentoonstellingen heb, omdat de meeste dingen uit angst worden geannuleerd. Dit zal het verergeren."

Toen hij in 2015 in een cultureel centrum in Kopenhagen was, werd een aanslag gepleegd. Vilks was ervan overtuigd dat de dader het op hem gemunt had. "Welk ander motief zou er kunnen zijn?", vroeg hij zich hardop af in een telefonisch interview met Associated Press. De tekenaar bleef ongedeerd, maar een aanwezige Deense filmregisseur kwam wel om het leven. De dader werd in een vuurgevecht met de politie gedood. Later dat jaar ontving Vilks de Sappho Award van de Deense Free Press Society, een prijs voor moed.

Vilks houdt een speech nadat hij de Freedom of the Press Award heeft ontvangen.

Vilks houdt een speech nadat hij de Freedom of the Press Award heeft ontvangen.
Vilks houdt een speech nadat hij de Freedom of the Press Award heeft ontvangen.
Foto: ANP