Al negen maanden moet het Museum Hofje van Mevrouw van Aerden in Leerdam na een inbraak het schilderij Twee lachende jongens van Frans Hals missen. Dinsdag werd de verdachte van de diefstal aangehouden, de derde die het schilderij ooit uit het museum meenam. Waarom is dit werk zo geliefd onder criminelen? NU.nl legt de vraag voor aan kunstdetective Arthur Brand.

Dat kunst wordt gestolen, is niet bijzonder. Maar dat een werk meerdere malen wordt meegenomen (en weer gevonden), dat wel.

Volgens kunstdetective Arthur Brand gebruiken criminelen waardevolle kunst steeds vaker als 'wisselgeld' wanneer zware criminelen worden opgepakt. Ze bieden het werk dan aan, in de hoop strafvermindering hiervoor terug te krijgen. Dat gebeurde ook bij misdadiger Kees Houtman, die twee werken van Vincent van Gogh aanbod en in ruil hiervoor een hoger beroep tegen zijn straf voorkwam.

"Nu blijkt dat dezelfde man achter de diefstal zit van het werk van Van Gogh en Hals, blijkt deze theorie wel te kloppen", vertelt de kunstdetective aan NU.nl. "De werken zijn met hetzelfde doel gestolen." Brand ontdekte vorig jaar wie de Van Gogh in zijn bezit had. "Vervolgens ontstond er paniek en wilde men op zoek naar een ander schilderij om aan te kunnen bieden."

Dat werd dus de Frans Hals. "Criminelen zijn doorgaans geen kunstkenners. Die googelen 'stolen art', het eerste wat je ziet is de Hals. Het hangt in een klein museumpje en is twee keer eerder gestolen. Dat moet vast een derde keer kunnen, denken ze dan. Ook werden musea die een Van Gogh hebben gewaarschuwd, waarop er extra beveiliging werd ingeschakeld. Dus de criminelen dachten: wat is er nog meer te halen?"

Of de 58-jarige man het werk in beide gevallen zelf heeft ontvreemd uit de musea of dat hij hier ook hulp voor heeft gevraagd, moet nog blijken. "De politie is de dader op het spoor gekomen door een cryptotelefoon te kraken (beveiligd communicatiemiddel dat door criminelen wordt gebruikt om te communiceren), dus ze zullen ook andere gesprekken kunnen terugvinden. Ik ga ervan uit dat ze deze mensen op het spoor komen." Transportbaas Peter K. is eerder al aangehouden voor heling van de Van Gogh.

Het Hofje van Aerden.

Het Hofje van Aerden.
Het Hofje van Aerden.
Foto: Hofje van Aerden

Gestolen op Hals' geboortedag

Het schilderij Twee lachende jongens werd tussen 1626 en 1627 gemaakt door Hals (1582-1666). Het kunstwerk is al bijna 250 jaar eigendom van het Hofje van Mevrouw van Aerden in het Utrechtse Leerdam, dat in 2007 een museum werd. Het werk heeft een geschatte waarde van 15 miljoen euro.

In 1988 werd het topstuk voor het eerst gestolen, samen met Bosgezicht met bloeiende vlier van Jacob van Ruisdael. Drie jaar later werden de werken teruggevonden. In 2011 waren beide schilderijen zes maanden zoek. De vier daders zijn opgepakt en veroordeeld.

In augustus 2020 was het dus opnieuw raak, notabene op de geboortedag van Hals. Twee daders forceerden 's nachts de achterdeur van het museum en namen het werk mee. De 58-jarige man uit Baarn die dinsdag werd aangehouden, zou hiervoor verantwoordelijk zijn, maar hij zou ook degene zijn die in april 2020 Lentetuin, de pastorietuin te Nuenen van Van Gogh in het voorjaar stal uit het Singer Museum in Laren.

Drankorgel die niet van de fles af kan blijven

Hals geldt samen met Johannes Vermeer en Rembrandt van Rijn als een van de meesters tijdens de Gouden Eeuw. Hij maakte veel portretten van welgestelden, maar schilderde ook mensen uit het hedendaagse leven die hem opvielen.

Daartoe behoort ook Twee lachende jongens, waarop een 'kannekijker' (een oud-Nederlands woord voor een drankorgel die niet van de fles af kan blijven) wordt afgebeeld. Achter de jongen met een kan bier is een andere lachende jongen te zien. Het werk zou deel uitmaken van een reeks schilderijen die Hals maakte over de verschillende zintuigen.

Na de kunstroof in 2011 is de beveiliging in het Museum Hofje van Mevrouw van Aerden flink opgeschroefd. De plek waar de duurste schilderijen hangen, is niet direct toegankelijk voor publiek en alleen onder begeleiding te bezoeken. Het museum is vanwege de coronacrisis nog gesloten.