Een aan de Britse kunstenaar Banksy toegekend werk wordt donderdag in Zwolle geveild. De kunstenaar heeft het werk nooit opgeëist, maar experts twijfelen niet aan de echtheid. Wat is precies het verschil tussen gecertificeerde en ongecertificeerde Banksy's?

Het werk dat in Zwolle wordt geveild, heeft de titel Bird with Grenade. Het zou door de anonieme streetartkunstenaar Banksy in 2002 met een spuitbus op een gipsplaten muur van boekenwinkel Libros Revolucion in Los Angeles zijn aangebracht.

Vijf jaar later werd de inmiddels uitgehakte spuitbustekening volgens het aanbiedende veilinghuis Hessink's door Richard Duardo aan Jamie Wood (zoon van Rolling Stones-gitarist Ron Wood) verkocht. Duardo is de eigenaar van werkplaats en uitgeverij Modern Multiples.

De bedragen die werken van Banksy tijdens veilingen opbrengen, verschillen enorm. Tussen de opbrengst van een schilderij en een uitgezaagd werk kunnen miljoenen liggen. Het werk in Zwolle wordt tussen de 150.000 tot 200.000 euro geschat.

Dat heeft verschillende redenen. Het wordt voor een groot deel bepaald door het feit of het desbetreffende werk officieel door de kunstenaar is geclaimd. Banksy heeft daar uiteenlopende manieren voor.

De kunstenaar maakt al twintig jaar lang werk dat bestemd is voor de verkoop. In 2000, toen hij nog redelijk onbekend was, onderschreef Banksy wel eens de echtheid van zijn werk door middel van een handtekening op een aangifteformulier van de politie. Ook verkocht hij veel werk tijdens solo-exposities.

Het Banksy-kunstwerk Meisje met Ballon werd in 2018 bij een veiling versnipperd op het moment dat het bod vaststond. De kunstenaar bleek een versnipperaar in de lijst te hebben verstopt.

Banksy onderneemt actie om vervalsingen tegen te gaan

Zowel gesigneerd als ongesigneerd werk wisselde sindsdien veelvuldig van eigenaar, tot er vervalsingen in de markt werden gesignaleerd en de kunstenaar in actie kwam.

In 2008 richtte hij Pest Control op. Via Pest Control wordt niet alleen werk van Banksy verkocht, maar kunnen liefhebbers die een Banksy op het oog hebben deze ook op echtheid laten controleren. Daarnaast geeft Pest Control een certificaat uit voor werk van Banksy dat na 2008 is gemaakt.

Maar schilderijen, stencils en andere afdrukken omvatten slechts een deel van het werk van Banksy. Sinds begin jaren negentig legt hij zich grotendeels toe op, vaak maatschappijkritische, graffitiwerken in de publieke ruimte. Toen de kunstwereld Banksy in de armen sloot, werden deze werken automatisch ook gewild. Halve muren, garagedeuren, stroomkasten en andere objecten worden sindsdien ontmanteld en voor de verkoop aangeboden.

Omdat Banksy in bijna alle gevallen niet de eigenaar is van het voorwerp waarop hij het werk heeft aangebracht, is zijn rol in het verkoopproces te verwaarlozen. Daarnaast valt in de meeste gevallen onmogelijk te bewijzen dat het ook daadwerkelijk Banksy was die zijn spuitbus heeft gebruikt. Tenzij hij het zelf toegeeft, zoals eind 2018 toen hij een een garagemuur in een klein dorp in Wales onder handen nam.

Op de ene kant van die muur staat een kind in winterkleding dat met zijn tong de sneeuvlokken uit de lucht probeert op te vangen. Aan de andere kant van de muur blijken die sneeuwvlokken echter asdeeltjes van een brand te zijn. Banksy zette een video van het werk op zijn Instagram-profiel en de eigenaar van de garage verkocht het werk voor "een zescijferig bedrag".

Brieven moeten echtheid bepalen als Banksy zwijgt

Als Banksy zwijgt, moeten verkopers hun klanten op een andere manier te kennen geven dat zij geen vervalsingen aanbieden. De potentiële koper die De vogel met granaat in Zwolle wil aanschaffen, moet het doen met een 'echtheidscertificaat' van vorige eigenaar Duardo.

Voor leken vormt dit wellicht geen overtuigend bewijs, maar wie onderzoek doet, komt erachter dat Duardo in het verleden met Banksy heeft samengewerkt en ook prints voor hem heeft gemaakt. Het veilinghuis heeft bovendien een handgeschreven brief van radio-dj Michael Slate, die daarin vertelt dat hij erbij was toen Banksy de vogel op de muur van de boekenwinkel aanbracht.