Er bestaan meer dan vierhonderd vertalingen van en er zijn wereldwijd al zeker 200 miljoen exemplaren van verkocht. Le petit prince (in het Nederlands De kleine prins), geschreven door Antoine de Saint-Exupéry en verschenen in 1943, verschijnt 17 november in een nieuwe vertaling. Erik van Muiswinkel, groot liefhebber en verzamelaar van het boek, mocht De kleine prins opnieuw vertalen.

Van Muiswinkel heeft zelf meer dan tachtig edities van het wereldberoemde boekje in zijn bezit. "Ik vind het fascinerend waarom uitgerekend dit boekje zo vaak vertaald is, en raakte ook steeds meer geïnteresseerd in het verhaal", vertelt hij in gesprek met NU.nl. "Dat gebruikte ik ook in mijn voorstelling De Oplossing, en uitgeverij Donker (die ook de eerste Nederlandse vertaling uit 1951 uitgaf, red.) kreeg daar lucht van." Een gesprek volgde en de uitgeverij liet weten graag een moderne vertaling te willen maken van De kleine prins. De recentste vertaling bij Donker verscheen in 2000.

De cabaretier en acteur maakte een proefvertaling en kreeg vervolgens de opdracht om het hele boek opnieuw te vertalen, waar hij zes maanden aan werkte. "Ik heb het een stuk toegankelijker gemaakt. De vorige vertaling was zeker niet slecht, maar bevatte echt van die schrijftaalzinnen. Dialogen veranderen toch per decennium, mensen praten nu anders dan in de jaren negentig."

Erik van Muiswinkel vertaalde het boek Le petit prince. (Foto: BrunoPress)

'Voor gewaakt dat het niet te popi wordt'

Een voorbeeld is de zin "Grote mensen zijn totaal bizar". "Van gemaakt: 'Grote mensen zijn volkomen van de pot gerukt'. Verder ben ik heel trouw aan de tekst gebleven. Ik heb het vertaald uit het Frans, daarnaast heb ik gekeken wat mijn voorgangers hebben gedaan. Het zit 'm ook in de kleine woordjes: 'bonjour' is eerder vertaald als 'goedendag', daar heb ik 'hallo' van gemaakt. Dat klinkt net wat amicaler. Ik heb er wel voor gewaakt dat het niet te popi wordt."

Een ander voorbeeld is de wereldberoemde regel "l'essentiel est invisible pour les yeux". Die is oorspronkelijk vertaald als "wat echt belangrijk is, is voor de ogen onzichtbaar". "Dat voelde voor mij te zakelijk, dat heb ik vertaald naar 'je kan alleen goed zien met je hart. Waar het echt om gaat, kan je niet zien met je ogen'. Daar heb ik wel even over nagedacht. Want hoe vertaal je zo'n wereldberoemde wijsheid? Het is zo'n klassiek en veelgelezen boekje, er zullen veel mensen zijn die hechten aan die oude formuleringen."

'Hij schreef frustraties van zich af'

De kleine prins zit vol met dergelijke wijsheden en befaamde uitspraken. Het brein achter het verhaal, de Franse auteur en piloot Antoine de Saint-Exupéry, schreef het boek toen hij in New York verbleef. Hij begon om 11.00 uur 's ochtends en ging door met schrijven tot de zon weer opkwam, zo vertelden zijn vrienden. Ook de illustraties bij het verhaal maakte De Saint-Exupéry zelf.

Hij baseerde het vertelpersonage op zichzelf en maakte van hem een vlieger, die na een noodlanding de kleine prins ontmoet. Het jongetje bezoekt vervolgens diverse planeten, waar hij allerlei opmerkelijke figuren ontmoet, zoals een vos, een egoïstische koning en een dronkaard.

"Het gaat over een jongetje dat zich erover verbaast hoe vreemd grote mensen zijn", vertelt Van Muiswinkel. "De schrijver rekent af met het commerciële denken van zakenmensen, machtswellust, stompzinnige gedachten, alle paden die je als volwassene kunt betreden."

Volgens Van Muiswinkel schreef De Saint-Exupéry "duidelijk al zijn frustraties van zich af". "Het is een satirisch sprookje, het is een groot pleidooi voor de kunst en gaat over het verliezen van je kinderlijke onschuld. Mooi is dat je van de ene sfeer in de andere valt. De opening is heel speels. Dan volgt er een stuk satire, het is bijna cabaret. Tegen het einde toe wordt het verhaal steeds filosofischer, over de waarde van vriendschap en over hoe je betekenis kunt geven aan het leven, zonder hierbij schade te berokkenen."

Een misverstand wil hij nog wel uit de weg ruimen: De kleine prins is ondanks het jonge hoofdpersonage en de 'sprookjessetting' beslist geen kinderboek. "Je kunt het best met kinderen lezen, maar het is een volwassen literair meesterwerkje. Waar je wel samen met kinderen, als je er uitleg bij geeft, van kan genieten."