21 Nederlandse musea die een enquête van de Museumvereniging hebben ingevuld, zeggen te weten dat ze koloniale cultuurgoederen beheren die zonder instemming van de voormalige eigenaar zijn verworven. Dat blijkt uit een rapport dat de Raad voor Cultuur woensdag aan minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) overhandigde.

De 21 musea, waaronder het Rijksmuseum, beheren samen honderdduizenden koloniale cultuurobjecten die grotendeels eigendom zijn van het Rijk. Het is niet bekend hoeveel koloniale cultuurgoederen zonder toestemming van de voormalige eigenaar zijn verworven.

De musea beantwoordden in februari en maart een enquêtevraag over hun kennis van de herkomst van koloniale objecten die ze in beheer hebben.

De Museumvereniging heeft de enquête uitgezet onder de ruim vierhonderd leden. 115 musea reageerden op de vragenlijst.

'Musea hierdoor niet in kwaad daglicht'

Een woordvoerder van de Raad voor Cultuur spreekt tegenover NU.nl tegen dat de betrokken 21 musea door het antwoord op de enquêtevraag in een kwaad daglicht komen te staan. "De musea zijn vaak niet zelf eigenaar van de collectie die ze beheren. Het is juist goed dat dit probleem nu onderkend wordt."

"Het is goed dat musea in de wijze van presentatie van de collectie meerdere perspectieven aan bod laten komen. En ook duidelijk maken wat de herkomstgeschiedenis van hun objecten is. Zo kijken bezoekers ook anders naar de objecten en horen ze de andere kant van het verhaal. Dat leidt tot een beter begrip."

'Uitbuiting van oorspronkelijke bevolking'

De Raad voor Cultuur vermeldt in het woensdag verschenen rapport Koloniale Collecties en Erkenning van Onrecht over de Nederlandse koloniale geschiedenis dat "ruim vier eeuwen lang Nederlanders op vele plaatsen op deze continenten aanwezig waren als handelaren, kolonisten en bezetters". "Een tijd die zich voor de oorspronkelijke bevolking kenmerkte door uitbuiting, geweld, racisme en onderdrukking."

"Dit historisch onrecht is zichtbaar in de koloniale collecties die vandaag de dag in de Nederlandse musea te zien zijn", aldus het wettelijke adviesorgaan van de regering en het parlement op het gebied van kunst, cultuur en media.

Rijksmuseum beheert Sri Lankaans kanon zonder instemming

Het Rijksmuseum is een van de musea die hebben laten weten koloniale cultuurgoederen in beheer te hebben zonder instemming van de eigenaar.

Het Amsterdamse museum geeft in de enquête het voorbeeld van het kanon van de koning van het Sri Lankaanse Kandy. Dat werd in 1765 ondanks een verbod op plundering buitgemaakt door troepen van de Nederlandse gouverneur van het huidige Sri Lanka. Later werd het bestempeld als het kanon van de admiraal Michiel de Ruyter (1607-1676).

Over het oprichten van een onafhankelijke commissie en een expertisecentrum om eventuele claims van staten te behandelen is het Rijksmuseum positief. "Wij verwachten dat dit zal bijdragen aan een constructieve dialoog met landen van herkomst", aldus het museum tegenover NU.nl.

"Voor het Rijksmuseum betekent dit dat we zelf ook onderzoek blijven doen naar de herkomst van onze collecties uit de voormalige koloniën en de internationale samenwerking intensiveren. De onafhankelijke commissie zal uiteindelijk over restitutie gaan."

Sommige certificaten Rijksmuseum van Oudheden vervalst

Het Rijksmuseum van Oudheden laat in een toelichting in de enquête weten dat sommige certificaten van de door hen aangekochte cultuurgoederen vervalst zijn.

Het Leidse museum beheert ruim tienduizend cultuurgoederen in opdracht van het Rijk, dat de eigenaar is. Deze zijn volgens het museum verworven met instemming van de voormalige eigenaren.

Minister vroeg Raad om advies

Minister Van Engelshoven vroeg de Raad voor Cultuur in oktober 2019 om advies over nieuw beleid rond koloniale cultuurgoederen.

De enquête maakt deel uit van het onderzoek door de Raad dat heeft geleid tot het woensdag aan de minister overhandigde adviesrapport. "Een hele mooie basis om met het kabinet te gaan werken aan toekomstig beleid", reageerde de minister na het in ontvangst nemen van het rapport.