De Raad voor Cultuur adviseert minister Ingrid van Engelshoven (Cultuur) woensdag om cultuurgoederen uit voormalige Nederlandse koloniën onvoorwaardelijk terug te geven als het land van herkomst hierom vraagt.

De Commissie Nationaal Beleidskader Koloniale Collecties van de Raad concludeert na een jaar onderzoek dat in de koloniale tijd veel cultuurgoederen tegen de wil van hun eigenaren naar Nederland zijn vervoerd, bijvoorbeeld als oorlogsbuit.

Slechts 10 procent van de 115 musea die in februari en maart een reactie gaven op een enquête van de Museumvereniging zegt een goed overzicht te hebben van de herkomst van de koloniale cultuurgoederen die ze beheren.

21 Nederlandse musea die de enquête hebben ingevuld, zeggen te weten dat ze koloniale cultuurgoederen beheren die zonder instemming van de voormalige eigenaar verworven zijn.

'Historisch onrecht zichtbaar in Nederlandse musea'

"Dit historisch onrecht is zichtbaar in de koloniale collecties die vandaag de dag in de Nederlandse musea te zien zijn", aldus de Raad voor Cultuur.

Een woordvoerder van het wettelijke adviesorgaan van de regering en het parlement op het gebied van kunst, cultuur en media legt aan NU.nl uit dat dit de betrokken musea in de meeste gevallen niet aangerekend kan worden. "Zij zijn ook vaak niet de eigenaar van de objecten die zij beheren."

'Inzet is meer onderzoek naar herkomst'

"De inzet van het advies van de Raad voor Cultuur in het rapport Koloniale Collecties en Erkenning van Onrecht is juist om meer herkomstonderzoek te doen om de herkomst en wijze van verkrijging te kunnen achterhalen. Maar dat zal niet altijd lukken: we hebben het over meer dan vierhonderd jaar wereldgeschiedenis."

Volgens de Raad moet "het belang van het herstel van historisch onrecht bij een verzoek om teruggave niet worden afgewogen tegen andere belangen, hoe relevant deze op zichzelf genomen ook kunnen zijn". Om een "neokoloniale herhaling van het verleden" te voorkomen, adviseert de Raad om de teruggave van koloniale cultuurgoederen af te stemmen met de voormalige Nederlandse koloniën.

Van Engelshoven: 'Mooie basis om te werken aan toekomstig beleid'

"Ons koloniaal verleden werkt nog steeds door in het heden" reageert Van Engelshoven op het advies. "Het begint bij de erkenning dat in het koloniaal verleden door het ons toe-eigenen van cultuurgoederen de oorspronkelijke bevolking onrecht is aangedaan."

"Die erkenning moet de basis zijn van beleid wat hierop volgt." De minister vindt het rapport "een hele mooie basis om met het kabinet te gaan werken aan toekomstig beleid".

Van Engelshoven verzocht de Raad in oktober 2019 om een toekomstperspectief op de omgang met koloniaal erfgoed. De minister vroeg om advies over een procedure voor de omgang met individuele claims op objecten uit collecties met een koloniale context. Volgens de Raad is de opdracht van Van Engelshoven "zeer actueel" vanwege het debat rond Zwarte Piet, de afbeeldingen op de Gouden Koets en beelden van kolonisten in de openbare ruimte.

'Ook teruggave cultuurgoederen uit niet-kolonies overwegen'

Volgens de Raad voor Cultuur moeten ook teruggaveverzoeken voor cultuurgoederen die niet zijn geroofd of afkomstig zijn uit landen die een Nederlandse kolonie waren in overweging worden genomen. In die gevallen stelt het adviesorgaan voor dat een onafhankelijke adviescommissie het teruggaveverzoek beoordeelt.

De Commissie Nationaal Beleidskader Koloniale Collecties van de Raad adviseert Van Engelshoven om een Expertisecentrum Koloniale Objecten op te richten. Dat moet zich bezighouden met het achterhalen van de herkomst van cultuurgoederen bij teruggaveverzoeken.

In de negentiende eeuw werd erfgoed onderdeel van het Nederlandse koloniale beleid. Nederland zag zichzelf in die tijd als bewaker van oude beschavingen en verscheepte cultuurgoederen uit onder meer Indonesië naar Europa voor studie en vermaak.