Drie Nederlandse musea in totaal exposeren boekenkisten waarvan gezegd wordt dat Hugo de Groot ermee uit Slot Loevestein vluchtte. Maar zit er wel een 'echt' exemplaar tussen? Een team van drie onderzoeksexperts gaat in het nieuwe AVROTROS-programma Historisch Bewijs na of een aantal bekende historische relieken echt zijn. "Er bestaan weinig echte relieken."

Deze boekenkist, maar ook de verfzakjes van Rembrandt en het zwaard waarmee Johan van Oldenbarnevelt werd onthoofd (waarvan ook twee verschillende exemplaren in omloop zijn), worden beschouwd als historische relieken. Dit zijn voorwerpen die gelinkt zijn aan historische gebeurtenissen en waarmee historische figuren werden vereerd.

"Het zijn dingen die eeuwenlang als belangrijk vaderlands reliek zijn beschouwd", vertelt Martine Gosselink, hoofd geschiedenis van het Rijksmuseum, in gesprek met NU.nl.

Maar de kans bestaat dat dit zwaard misschien wel nooit is gebruikt om de raadspensionaris mee te onthoofden. Samen met Robert van Langh (hoofd conservation & science) en conservator Stephanie Archangel van het Rijksmuseum zoekt Gosselink uit of deze relieken echt zijn.

Eigenlijk bestaan er heel weinig echte relieken, legt Gosselink uit. Maar of zo'n reliek, waar een heel verhaal en betekenis over is ontstaan, daadwerkelijk echt is, is voor haar en de onderzoekscollega's niet eens de belangrijkste vraag.

"Want of het nou echt blijkt of een gemaakt reliek, het blijft een belangrijk voorwerp. Iemand heeft ooit bedacht door met het verhaal eromheen een reliek te creëren, omdat je op die manier zelfs nu nog dicht bij die persoon kunt komen. Dat is het interessante en magische eraan."

'Je pelt stukje af van oud verhaal'

Om te zien of zo'n veelbesproken en bewonderd object inderdaad echt is, is volgens de geschiedenisexpert helemaal niet makkelijk.

"Voorheen zijn er al onderzoeken gedaan door bronnen te bestuderen, zoals dagboeken en onze eigen inventariscollectie, maar dit is nooit eerder gecombineerd met natuurwetenschappelijk en materiaaltechnisch onderzoek."

"Dit komt nu bij elkaar", gaat Gosselink verder. "Zo kijken we bij het zwaard of er nog sporen van bloed op zitten, zodat we het DNA kunnen koppelen aan nazaten van Van Oldenbarnevelt. Zo pel je steeds een stukje af van een oud verhaal."

Tijdens het programma zijn er volgens Gosselink opvallende bevindingen gedaan, waar ze nu nog niets over kwijt kan. "Ik vind het belangrijk dat we aan waarheidsbevinding doen, de feiten van fictie onderscheiden. Maar tegelijkertijd blijft het verhaal voor mij als historicus net zo belangrijk. Die twee sluiten elkaar echt niet uit. Dat is het mooie van in de geschiedenis duiken: soms is een reliek alleen gemaakt om iemand te kunnen blijven herinneren."

Historisch Bewijs is vanaf woensdag 5 februari om 20.30 uur te zien bij AVROTROS op NPO2.