Boekrecensie: Matthew Olshan - Waterland

Waterland is een soort fabel over kolonisatie, dat in drie delen is opgebouwd. In het eerste deel zit hoofdpersoon Gus in een gevangenis, in een situatie die aan een rendition-programma doet denken. 

Na zijn vrijlating - die gepaard gaat met een lange vliegreis - loopt hij rond als een zwerver in een stad waar alles hem vreemd is. De vrouwelijke curator van een museum waar op dat moment een exotische tentoonstelling over de zogeheten 'moerasmensen' wordt gehouden, ontfermt zich over hem.

Het tweede deel gaat eenentwintig jaar terug in de tijd en plaatst Gus in de verre regio waar de oorspronkelijke moerasmensen leefden. De stam confronteert hem met een complex geheel van rituelen en tradities die hem soms tegen de borst stuiten.

Gus wil niets anders dan goed doen in den vreemde met zijn werk in het veldhospitaal.

Keerzijde

Tevens openbaart zich daar de keerzijde van externe bemoeienis, als strijdmachten de boel onder de voet lopen. De bezetting gaat gepaard met de bekende taferelen van stapels lijken van militairen in de mortuaria, naast de nog veel hogere stapels van de autochtone opstandelingen.

In het derde deel vallen diverse verhaallijnen samen. Dan wordt duidelijk waarom Gus destijds in de gevangenis belandde, en waarom de curator Gus redt van zijn zwervende bestaan in het heden en tegen hem zegt: "Herken je me niet?"

Vooral in het eerste deel van Waterland is Olshan sterk. Gus heeft de scherpe blik en het observatievermogen van iemand die gewend is aan een omgeving zonder witte ruis of overkill aan boodschappen. Het is een ongewoon perspectief van iemand die alle uithoeken van het leven heeft verkend, en zoveel heeft gezien dat hij de dag van vandaag flegmatiek over zich heen laat komen.

Mystiek

Wel blijft het mystieke van de vertelling vrij lang als een waas over het verhaal liggen, een traagheid die voorkomt dat het verhaal in beweging komt. In deel twee tast de lezer nog altijd in het duister over wat de auteur wil vertellen, waar wat heeft plaatsgevonden en hoe het een met het ander samenhangt.

Olshan neemt er ruimschoots de tijd voor, ook door in een soort dromerige sfeer de contrasten tussen het idealisme van Gus versus de tradities in het verre land uitvoerig aan elkaar te spiegelen.

Waterland gaat over het mechanisme van de conquista dat bij de gehele mensheid vanaf het begin der tijden zit ingebakken. Op elk continent, bij elk volk of stam - de wereldgeschiedenis is ervan doortrokken. Invasie, verovering en verdringing van elkaars culturen en tradities zijn het perpetuum mobile van iedereen op twee benen die zijn eigenheid een hogere waarde toedicht dan die van de ander.

Waterland is verschenen bij Uitgeverij Meulenhoff in een vertaling van Dirk-Jan Arensman.

Facebook & Twitter

Facebook & Twitter
Volg het nieuws van NU.nl/Entertainment ook op Facebook en Twitter

NUshop

Tip de redactie