De effectiviteit van een booster neemt volgens Brits onderzoek na drie maanden sterk af. Dat roept vragen op over de toekomst van de boosterprik, zeker nu de Gezondheidsraad de prik niet nodig acht voor jongeren van twaalf tot en met zeventien.

Milde klachten worden drie maanden na een boosterprik nog maar in 25 tot 40 procent van de gevallen voorkomen, terwijl de bescherming tegen ziekenhuisopnames daalt van 90 naar 75 procent, blijkt uit onderzoek van de Britse gezondheidsautoriteit.

Die studie wordt, naast andere internationale onderzoeken, door de Gezondheidsraad aangehaald in zijn onderzoek naar een mogelijke boosterprik voor jongeren tussen de twaalf en zeventien jaar.

Met de onderzoeken in de hand, kun je kanttekeningen plaatsen bij de huidige geldigheidsduur van een vaccinatiebewijs: na een booster blijft de QR-code namelijk voor onbepaalde tijd geldig, terwijl de effectiviteit dus snel afneemt. Het adviesorgaan schrijft zelfs dat er mogelijk een "bredere en langdurigere" bescherming optreedt als iemand na de basisserie vaccins besmet raakt en herstelt.

Volledig voorkomen van besmettingen is een 'utopie'

"Absoluut voorkomen van een besmetting met het coronavirus is waarschijnlijk een utopie, we zien al heel lang infecties bij gevaccineerden", zegt immunoloog Rory de Vries van het Erasmus MC. "Maar hoewel de vaccinaties minder beschermen tegen besmetting met de omikronvariant, is er wel een kleinere kans op een ernstige ziekte."

Hij legt uit dat bij een besmetting of infectie antistoffen en afweercellen in het lichaam worden opgebouwd. Die antistoffen herkennen de omikronvariant minder goed, waardoor je dus wél besmet kunt raken en ziek (symptomatisch) kunt worden, maar de afweercellen voorkomen alsnog dat je ernstig ziek wordt.

De meeste mensen hebben inmiddels een afweerreactie tegen het coronavirus opgebouwd door een vaccinatie óf infectie. De Vries denkt daarom dat dit weleens de laatste landelijke boostercampagne voor gezonde mensen zou kunnen zijn. "De boostercampagnes kunnen vergelijkbaar worden met de griepprik, waarbij risicogroepen nog wel regelmatig een prik zullen krijgen."

Virus ernstig verzwakt

Door die opgebouwde immuniteit is het virus ernstig verzwakt. Maar dat hoeft niet gelijk te betekenen dat de omikronvariant ook minder ziekmakend is.

Recent onderzoek in medisch tijdschrift New England liet zien dat de delta- en omikronvariant nauwelijks verschillen qua ziektelast voor ongevaccineerden. Dit betekent dat het virus dus niet per se minder ziekmakend is. In ieder geval niet voor ongevaccineerden.

Dat we dit - zeker met de oplopende besmettingscijfers - niet in de ziekenhuiscijfers terugzien, komt volgens De Vries mede door die opgebouwde immuniteit bij mensen die eerder geïnfecteerd of gevaccineerd zijn. "Het virus is iets verzwakt en moet tegelijkertijd standhouden in een populatie die al grotendeels een afweerreactie heeft opgebouwd."

Hoe staat het boosteren ervoor in Nederland?

Regelmatig een boosterprik

Toenmalig minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge zei in december dat we toe gaan naar een situatie waarin mensen regelmatig een boosterprik zullen moeten halen. Nederland heeft daarvoor al ruim voldoende vaccindoses ingekocht.

Het is nog onbekend of we die doses ook zullen gebruiken. Slechts een handjevol landen is pas begonnen met het uitdelen van een tweede booster. Nederland heeft daar nog niet over beslist. Farmaceuten Pfizer/BioNTech en Moderna werken momenteel aan een aangepast vaccin voor de omikronvariant. Die zijn volgens De Jonges opvolger Ernst Kuipers op z'n vroegst eind april in Nederland beschikbaar.

Het RIVM verwijst in een reactie naar cijfers op zijn eigen website. Daaruit is op te maken dat een boosterprik iets meer bescherming biedt tegen ziekenhuis- en ic-opnames dan mensen die slechts de basisprikken hebben gehad. Dit gaat echter grotendeels over de periode waarin de deltavariant nog dominant was. Het RIVM kan nog weinig zeggen over de effectiviteit van de boosters als het gaat om de omikronvariant.

'Nut van boosterprik is duidelijk'

Volgens het ministerie van Volksgezondheid (VWS) is het nut van de boosterprik voor volwassenen duidelijk. "Rapportages van het RIVM laten duidelijk zien dat volwassenen die na hun basisserie ook een boosterprik hebben ontvangen, veel minder vaak in het ziekenhuis op op de intensive care belanden", zo laat een woordvoerder in een reactie weten.

Het ministerie erkent weliswaar dat het effect van de boosterprik na drie maanden afneemt, maar zegt dat die effectiviteit nog altijd aanzienlijk hoger is dan bij mensen die alleen de eerste twee prikken hebben gehad. "Het voornaamste doel van het vaccinatiebeleid is het voorkomen en verminderen van ernstige ziekte en sterfte door COVID-19", voegt het ministerie toe.

Verder zegt VWS het vrijdag uitgebrachte advies van de Gezondheidsraad over de boosterprik voor jongeren nog te gaan bestuderen.

Halen we straks elk jaar een boosterprik?
132
Halen we straks elk jaar een boosterprik?

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond een onjuiste link naar het artikel in de New England. Dit hebben we inmiddels gecorrigeerd.