Het RIVM verwacht pas eind januari of begin februari de piek in het aantal besmettingen, zegt RIVM-topvrouw Aura Timen tegen NU.nl. Afgelopen week werd het coronavirus bij een recordaantal van 201.536 mensen vastgesteld. Dat zijn gemiddeld zo'n 28.791 besmettingen per dag.

Na die tijd zullen we ook een stijging in het aantal ziekenhuisopnames gaan zien, verwacht Timen. In de laatste dagen was dit aantal juist nog aan het stabiliseren.

Dat komt volgens Timen doordat nu nog voornamelijk jongeren besmet raken en die besmettingen zullen - net als bij vorige coronagolven - gaan doorsijpelen naar de oudere en kwetsbare doelgroepen. Dan zullen we dus meer opnames gaan krijgen.

Het kan ook zijn dat het aantal besmettingen eerder dan eind januari piekt. Dat hangt volgens haar af van hoeverre we in staat zijn de opmars van het coronavirus af te remmen met de huidige maatregelen. Vooralsnog hebben we echter te maken met recordaantallen besmettingen. Een afremming lijkt dus - ook niet met de verwachte piek binnen enkele weken - nog niet in beeld.

Het RIVM heeft nog maar beperkt zicht op waar de besmettingen plaatsvinden, aangezien de GGD's het bron- en contactonderzoek (BCO) fors hebben afgeschaald. Maar als de bron van de besmettingen wel bekend is (in slechts 14 procent van de gevallen), gaat het vaak om besmettingen thuis en op feestjes die mensen organiseren. Bij een deel van de besmettingen zijn mensen die na een reis terugkeren naar Nederland de bron.

Woensdag overlegt het Outbreak Management Team (OMT) over een advies aan het kabinet over het al dan niet verlengen van de coronamaatregelen. Vrijdag maakt de kersverse minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers (D66) daar meer over bekend. Het is nog niet duidelijk of er ook een persconferentie zal zijn, zoals zijn voorganger Hugo de Jonge die altijd hield. Dinsdag zei Kuipers nog niet te willen vooruitlopen op versoepelingen.

Aantal positieve tests per dag

© NU.nl/LocalFocus

Omikronvariant weet door besmettelijkheid (deels) langs maatregelen te glippen

Hoewel de maatregelen bij de deltavariant nog voldoende waren om de R-waarde onder de 1 te krijgen, gaat dit bij de omikronvariant een stuk moeizamer. "Dat komt doordat die van zichzelf gewoon veel besmettelijker is en vaccinaties en immuniteit door besmetting minder goed beschermen dan bij eerdere varianten."

Afgelopen week was er bovendien een forse toename te zien in het aantal mensen met een herinfectie. Dat zijn mensen die na twee maanden of langer na een besmetting opnieuw met het coronavirus besmet raken. Tussen de zomer en half december gold dit voor gemiddeld 3 procent van de positief geteste mensen. Sinds het begin van dit jaar is dit percentage gestegen tot maar liefst 13 procent.

"Dat betekent niet dat we terug bij af zijn", benadrukt de RIVM-topvrouw. "Maar het betekent wel dat we er rekening mee moeten houden dat mensen ook een tweede infectie kunnen doormaken en dat het dus zinvol is om je aan de basisregels te houden."

Wat is het reproductiegetal?

  • Het reproductiegetal (R-waarde) is belangrijk om te bepalen of het coronavirus aan een opmars bezig is of juist niet. Is de R-waarde 1, dan steekt iedere besmette persoon gemiddeld één ander aan.
  • De recentste R-waarde (die van 27 december) was 1,26, wat betekent dat 100 mensen die op die datum besmet waren, samen 126 nieuwe personen besmetten.
  • Bij de deltavariant is de R-waarde momenteel 0,78. Bij de besmettelijkere omikronvariant ligt dat een stuk hoger: 1,63.
Dit wil Kuipers anders doen dan voorganger De Jonge
63
Dit wil Kuipers anders doen dan voorganger De Jonge

Voorlopig nog geen sprake van endemie

De Spaanse premier Pedro Sánchez zei maandag dat hij zijn Europese collega's wil gaan vragen om het coronavirus voortaan te behandelen als een endemie, een regelmatig terugkerende ziekte als de griep. Volgens Sánchez is het aantal doden ten opzichte van het aantal besmettingen gedaald en wordt het tijd om het coronavirus anders te behandelen. Tegen de Spaanse krant El País zei hij dat de Spaanse gezondheidsautoriteiten al voorbereidingen treffen.

Voor Nederland is het nog veel te vroeg om te spreken van een endemie, zegt RIVM-topvrouw Timen. Hoewel Sánchez dit nu tegen de media heeft gezegd, moeten wetenschappers hier volgens haar nog naar kijken. "Het coronavirus heeft ons tot nu toe ieder jaar weer verrast en ik denk dat die verrassingen nog niet over zijn. Voor mij is het nog veel te snel om hier iets over te zeggen, maar laten we kijken naar wat er de komende tijd gebeurt."

Het RIVM heeft nog geen plannen voor als het coronavirus eenmaal als een endemie wordt bestempeld. "Op dit moment hebben we daar geen tijd voor. We worden geleefd door de ontwikkelingen die iedere week verdergaan. En natuurlijk denk je na over de toekomst: hoe moet je de surveillance en het testen vormgeven? Maar dat is nu niet aan de orde."

Endemie, pandemie, epidemie: wat is wat?

  • Endemie: als landen controle over een virus hebben, kan er sprake zijn van een endemie. Dan is het virus er gewoon en komt hij soms wat meer voor. Denk bijvoorbeeld aan de griep in de winter.
  • Pandemie: verspreidt een virus zich wereldwijd, dan is er sprake van een pandemie. Dat is nu het geval met het coronavirus.
  • Epidemie: een virus komt ineens veel voor. Het hoeft niet altijd over een virus te gaan, er kan bijvoorbeeld ook sprake zijn van een drugsepidemie. Dan gebruiken op een moment veel mensen drugs.