Zo staat Afrika er momenteel voor in de strijd tegen het coronavirus
Door Robbert van der Linde28 dec 2021 om 21:19
Met ruim 1,3 miljard mensen is Afrika na Azië het continent met de meeste inwoners. Dit betekent dus ook 1,3 miljard potentiële coronabesmettingen. Een overzicht van de stand van zaken van de coronapandemie in Afrika.
NU.nl schrijft relatief weinig over de corona-ontwikkelingen in Afrika, omdat de officiële cijfers daar geen goed beeld van de situatie geven. Toch willen we een indicatie geven van de coronacrisis daar. Voor zover dat mogelijk is, althans: 54 landen met samen 1,3 miljard inwoners zijn natuurlijk niet over één kam te scheren. Wel zijn er een aantal trends te bespeuren in een aanzienlijk deel van die landen.
Op 14 februari 2020 deed het coronavirus officieel zijn intrede in Afrika: een man in Egypte testte toen positief. Sindsdien zijn volgens Africa CDC, de gezondheidsautoriteit van de Afrikaanse Unie, in totaal zo'n 9,5 miljoen positieve tests gemeld op het continent. Dat cijfer is vergelijkbaar met de aantallen die Turkije en Frankrijk afzonderlijk hebben gemeld.
Het Afrikaanse aantal is niet opvallend klein doordat er zo weinig gevallen zijn, maar doordat de besmettingen nauwelijks opgespoord kunnen worden. Veruit de meeste landen hebben niet de middelen om betrouwbare data te verzamelen. Sommige Afrikaanse landen beschikken in het geheel niet over PCR-tests, ondanks inspanningen van bijvoorbeeld de wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat leidt ertoe dat veel besmettingen onvermeld blijven.
Zo zijn in het ruim 211 miljoen mensen tellende Nigeria volgens de officiële cijfers pas zo'n 240.000 positieve tests geregistreerd. Ethiopië en Egypte hebben elk meer dan 100 miljoen inwoners, maar hebben tot nu toe slechts enkele honderdduizend besmettingen gemeld. In onder meer Burundi, de Democratische Republiek Congo en Senegal zijn tests zo schaars, dat ze alleen ter bevestiging worden gebruikt als iemand vanwege zware symptomen naar het ziekenhuis moet.
Het komt echter niet alleen door de testcapaciteit dat de cijfers in Afrika zo laag zijn. In een rapport wijst de WHO erop dat het continent op de grote steden na relatief dunbevolkt is. Mensen leven verder uit elkaar en regelmatig contact wordt bemoeilijkt door het deels woeste landschap en de vaak gebrekkige wegen. Dat zorgt voor een natuurlijke isolatie die de verspreiding van een virus remt. Ook is de bevolking gemiddeld jong, wat mede verklaart dat het sterftecijfer als gevolg van COVID-19 een stuk lager ligt dan op andere continenten.
Daarnaast namen veel Afrikaanse landen relatief snel zware maatregelen tegen de verspreiding van het virus. Zo gingen (delen van) Zimbabwe, Marokko, Algerije, Namibië, Zuid-Afrika, Rwanda, Botswana, Congo en Nigeria in maart 2020 al in lockdown. Lesotho ging zelfs in lockdown voordat de eerste besmetting was vastgesteld in het land. Ook werd snel opgeroepen om geen handen meer te schudden en mondkapjes te dragen. Tot slot waren er al veel medische maatregelen van kracht om de verspreiding van ziektes als ebola te vertragen.
Op het Afrikaanse continent is de testcapaciteit vaak veel beperkter dan in bijvoorbeeld Europa. Testlocaties zijn soms niet meer dan tenten. | Beeld: EPA
In Zuid-Afrika ontdekte omikronvariant zorgt voor nieuwe golf
Ook in Afrika is sinds eind november een explosieve stijging van het aantal besmettingen waar te nemen. Dat is mede het gevolg van de zeer besmettelijke omikronvariant van het virus, die voor het eerst werd waargenomen in Zuid-Afrika en Botswana.
Zuid-Afrika ging vanaf half november in een maand tijd van een paar honderd naar tienduizenden positieve tests per dag, met een absoluut record van 38.000 besmettingen op 12 december. Zuid-Afrika heeft een van de grootste testcapaciteiten van het continent en meldde tot nu toe met ruim 3,4 miljoen veruit de meeste positieve tests.
In Botswana is het dagelijkse aantal positieve tests in enkele weken tijd vertienvoudigd van enkele honderden naar enkele duizenden. Vanwege de matige testcapaciteit in het land is het zo goed als zeker dat het daadwerkelijke aantal besmettingen veel groter is. Veel Afrikaanse landen bevinden zich in een vergelijkbare situatie.
Als gevolg van de stijgende besmettingscijfers is de druk op de zorg in Afrikaanse landen flink toegenomen. Net als de testcapaciteit is in Afrika de zorgcapaciteit doorgaans veel beperkter dan in het Westen. Ook is de zorg van lagere kwaliteit en hebben minder mensen er überhaupt toegang tot goede zorg.
In de Democratische Republiek Congo, die met 0,1 procent de laagste vaccinatiegraad ter wereld heeft, liggen de ziekenhuizen als gevolg van een nieuwe besmettingsgolf weer vol. In de hoofdstad Kinshasa zijn de toch al schaarse ziekenhuisbedden vrijwel allemaal bezet. Van veel andere landen zijn geen of slechts incomplete zorgcijfers beschikbaar.
Een hoopvolle, maar nog vroege ontwikkeling is dat de omikronvariant minder ziekmakend lijkt en daardoor in Afrika tot minder ziekenhuisopnames leidt. In Zuid-Afrika is de druk op de ziekenhuizen ondanks de besmettingsrecords minder hoog dan tijdens eerdere golven. Zelfs met de beperkte ic-capaciteit van het land is momenteel zo'n 7 procent van de Zuid-Afrikaanse ic-plekken bezet door coronapatiënten.
Met name vanwege de lage vaccinatiegraad is Afrika het zorgwekkendste continent. Terwijl rijke landen in het Westen met een derde (en soms zelfs vierde) prikronde bezig zijn, heeft in heel Afrika gemiddeld genomen slechts 13 procent van de bevolking ten minste één coronaprik gehad.
In heel Afrika zijn er volgens het Africa CDC maar twee landen waar meer dan de helft van de bevolking minstens één prik heeft gehad: Marokko (67 procent) en Rwanda (57 procent). Congo is zoals gezegd het land met de laagste vaccinatiegraad ter wereld. Ook onder meer Tsjaad (0,5 procent), Zuid-Soedan (1,6 procent), Tanzania (1,8 procent) en Mali (1,9 procent) lopen achter met vaccineren. Volgens de WHO gaan slechts een paar landen een vaccinatiegraad van meer dan 40 procent halen.
De lage vaccinatiegraad in Afrika is een wereldwijd probleem, omdat het de kans op het ontstaan van nieuwe virusvarianten vergroot. Zo werd de omikronvariant, die momenteel hard op weg is wereldwijd de dominante variant te worden, zoals gezegd voor het eerst waargenomen in Zuid-Afrika en Botswana. Ook de b`etavariant werd voor het eerst vastgesteld in Zuid-Afrika.
Dankzij initiatieven als COVAX en een betere samenwerking tussen Afrikaanse landen stijgt de vaccinatiegraad inmiddels sneller. Er wordt gebruikgemaakt van de ervaring van eerdere grootschalige vaccinatieprojecten, zoals de campagne tegen polio. Het grootste obstakel daarbij is het ontvangen en verspreiden van de coronavaccins, niet het zetten van de prikken zelf.
Op het Afrikaanse continent is de testcapaciteit vaak veel beperkter dan in bijvoorbeeld Europa. Testlocaties zijn soms niet meer dan tenten. | Beeld: EPA
