Het demissionaire kabinet heeft zaterdag een lockdown afgekondigd vanwege de snelle opkomst van de omikronvariant. Dit is wat experts tot nu toe weten (en vooral nog niet weten) over deze mutant.

Dit bericht is op 18 december geüpdatet naar aanleiding van de recente ontwikkelingen.

Hoe snel verspreidt de omikronvariant zich?

In verschillende landen zorgt de omikronvariant nu al voor de meeste besmettingen, zoals in het Verenigd Koninkrijk. Daar verdubbelt het aantal coronabesmettingen iedere twee tot drie dagen.

Het Europees centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) gaat ervan uit dat de coronavirusvariant al overal ter wereld aanwezig is. Ook is het aantal gevallen van de omikronvariant waarschijnlijk veel groter dan de tienduizend die nu bekend zijn. Niet alle afgenomen coronatests worden namelijk gecontroleerd op de virusvarianten.

Ook in ons land neemt de omikronvariant een vlucht. Het RIVM sprak eerder de verwachting uit dat de variant in januari dominant zal zijn. Tot nu toe is de variant bij zo'n honderd Nederlanders vastgesteld, maar het werkelijke aantal omikronbesmettingen ligt naar verwachting hoger.

Als omikron zich onder de bevolking van een land begint te verspreiden, gebeurt dat volgens de WHO sneller dan bij een uitbraak met de zeer besmettelijke deltavariant. Bij omikron zou het aantal besmettingen verdubbelen in een periode van anderhalve dag tot drie dagen.

Hoe de coronavirusvariant omikron werd ontdekt
113
Hoe de coronavirusvariant omikron werd ontdekt

Wat is er zo anders aan de omikronvariant?

Eerdere coronavirusvarianten die over de hele wereld impact hadden, waren ook al besmettelijker dan hun voorganger. Zo was de deltavariant besmettelijker dan de alfavariant, die op zijn beurt weer besmettelijker was dan het coronavirus dat eind 2019 opdook in de Chinese stad Wuhan.

Vaak hadden de nieuwe varianten veranderingen doorgemaakt rond het spike-eiwit, de stekeltjes van het virus die zich aan onze cellen haken en waarop ook de huidige coronavaccins gericht zijn.

Ook de omikronvariant heeft zulke veranderingen doorgemaakt, zelfs veel meer dan de alfa- en deltavariant. Deze mutaties zorgen er waarschijnlijk voor dat de variant nóg sneller kan verspreiden dan zijn voorgangers.

Hoe effectief zijn onze vaccins tegen besmetting met omikron?

Er zijn inmiddels meerdere onderzoeken gedaan waaruit blijkt dat de omikronvariant zich sneller kan verspreiden, óók onder gevaccineerden. De omikronvariant is namelijk zo gemuteerd dat de al opgebouwde immuniteit die veel mensen hebben (door vaccinatie of een eerdere besmetting) niet meer zo goed lijkt te beschermen tegen het oplopen van een infectie.

Dat is de reden dat veel landen, waaronder Nederland, haast zetten achter het toedienen van de boosterprikken. Daardoor krijgen mensen meer antistoffen, waardoor ze beter beschermd zijn tegen de omikronvariant.

RIVM-topman Jaap van Dissel meldde afgelopen week in de Tweede Kamer dat het erop lijkt dat het vaccin van AstraZeneca geen bescherming biedt tegen het oplopen van een omikronbesmetting. Dat zouden Britse onderzoekers hebben ontdekt in een voorlopig onderzoek. Dat onderzoek is nog niet nagekeken door andere wetenschappers.

Beschermen de vaccins dan nog wel tegen ernstige ziekte?

Dat vaccins minder goed beschermen tegen milde klachten door een omikronbesmetting betekent niet direct dat ze ook minder goed beschermen tegen ernstige ziekte, zei Van Dissel. Daar is op dit moment nog weinig over bekend. We weten daarnaast ook nog niet of mensen na een besmetting met de omikronvariant ernstiger ziek worden dan mensen die een besmetting met een andere variant hebben opgelopen.

Wel druppelt er voorzichtig data uit verschillende landen binnen over de mate waarin mensen ziek worden van omikron. Zo zeiden artsen in Zuid-Afrika op basis van voorlopige resultaten dat de omikroninfecties over het algemeen milder lijken te verlopen. Maar dat kan ook te maken met de relatief jonge leeftijd van de patiënten op wie zij deze conclusie baseren. Bij jonge mensen is de kans op ernstige ziekte kleiner.

De Jonge doet oproep: 'Haal booster tegen omikronvariant'
39
De Jonge doet oproep: 'Haal booster tegen omikronvariant'

Wanneer weten we meer over de variant?

Onderzoekers in Zuid-Afrika en in andere delen van de wereld zijn druk bezig om de omikronvariant beter te begrijpen. De WHO werkt met een groot aantal van die onderzoekers samen.

Veel van de studies die momenteel worden uitgevoerd zijn gericht op hoe besmettelijk de variant is en hoe ziek die mensen maakt. Ook wordt gekeken in hoeverre de huidige vaccins werken tegen de mutant en hoe effectief de huidige behandelmethoden hiertegen zijn.