Het advies voor zelftests is donderdag veranderd. Voorheen hoorde je een zelftest te gebruiken als je geen corona-achtige klachten had. Sinds donderdag mag je ook mét klachten een zelftest gebruiken. Maar hoe (on)betrouwbaar zijn deze tests eigenlijk?

In principe zijn zelftests minder betrouwbaar dan de PCR-tests die de GGD gebruikt in de teststraten. Vooral als je relatief weinig virusdeeltjes in je neus hebt, is volgens het RIVM de kans aanwezig dat je ten onrechte een negatieve uitslag krijgt. Dat is bijvoorbeeld een risico als je net besmet bent met het coronavirus. Dan zijn er vaak nog weinig virusdeeltjes.

Sinds de zelftests vorig jaar op de markt kwamen, zijn er wereldwijd al vele onderzoeken gedaan naar de (on)betrouwbaarheid ervan. Zo bleek in maart uit een analyse van bijna vijftig internationale onderzoeken dat de tests betrouwbaarder waren bij mensen met klachten (gemiddeld 78 procent) dan mensen zonder klachten (58 procent).

Nieuw Nederlands onderzoek bevestigt deze analyse, blijkt uit een vorige maand verschenen voorpublicatie van de studie. Hiervoor vergeleken de onderzoekers zelftests van drie verschillende merken met de gangbare PCR-test. Dat gebeurde bij GGD-testlocaties in Breda, Rotterdam en Zwolle. Deelnemers kregen twee wattenstaafjes in hun neus: een voor de PCR-test en een voor de zelftest. Zo'n achtduizend proefpersonen deden mee aan de studie.

Bij mensen met klachten had de zelftest het in 72 tot 83 procent van de gevallen bij het juiste eind. Als zij daarbij ook veel virusdeeltjes in hun neus hadden, nam dat percentage toe tot 85 procent. Bij mensen zonder klachten speurde de zelftest slechts in iets meer dan de helft (55 procent) een besmetting op.

Zo werkt de coronazelftest
177
Zo werkt de coronazelftest

Wat zijn zelftests en hoe werken ze?

  • De zelftests zijn zogenoemde antigeentests. Ze kunnen een stukje van het coronavirus - de antigenen - opsporen in neusslijm. Antigenen zijn ook de stukjes van het coronavirus waar je immuunsysteem op reageert en waar bijvoorbeeld antistoffen tegen worden gemaakt.
  • Een zelftest neem je, zoals de naam al zegt, zelf thuis af. Als je zo'n test bij de apotheek of supermarkt koopt, zit er een instructie bij waarin staat hoe je de test moet doen. Een goedgekeurde zelftest herken je aan een CE-logo op de verpakking.
  • De zelftests zijn voor in je neus. Je stopt een wattenstaafje in een buisje met vloeistof en deze vloeistof druppel je vervolgens weer op een teststrookje, waar binnen vijftien minuten de uitslag op verschijnt.

Tests niet minder betrouwbaar bij zelfafname

Op basis van het laatstgenoemde onderzoek weten we echter niet hoe de resultaten zouden zijn als mensen de zelftest zelf zouden afnemen. Gelukkig is dit onlangs onderzocht in een andere grote Nederlandse studie onder leiding van epidemioloog Carl Moons van het UMC Utrecht.

De conclusie van dit nog te verschijnen onderzoek, waarvan het Outbreak Management Team (OMT) de belangrijkste resultaten al deelde, is ongeveer hetzelfde. Ook als mensen de zelftest zelf afnamen, had die het in gemiddeld zo'n 80 procent van de gevallen bij het juiste eind. Als zij daarbij ook nog veel virusdeeltjes in hun neus hadden, was de test zelfs voor bijna 90 procent betrouwbaar.

Bij mensen die geen symptomen van het coronavirus hadden, gaf de antigeentest slechts in 20 tot 40 procent van de gevallen een positieve uitslag als de controletest (PCR) ook positief was. Belangrijke kanttekening is wel dat slechts 14 procent van de in totaal 2.800 proefpersonen aangaf dat hij of zij geen symptomen had. Bovendien is er bij dit onderzoek maar één type zelftest gebruikt.

Conclusie

  • Onderzoeken wijzen uit dat de zelftests een stuk betrouwbaarder zijn bij mensen die coronaklachten hebben. Met name als zij veel virusdeeltjes in hun neus hebben. Van de mensen zonder klachten die volgens een PCR-test besmet waren met het coronavirus, test slechts grofweg de helft ook positief met een antigeentest.
  • Uiteindelijk zijn de zelftests altijd minder betrouwbaar dan de PCR-test die de GGD gebruikt. Voor iedereen geldt daarom: ga na een positieve zelftest alsnog naar de GGD om het resultaat te bevestigen.
  • Bovendien zijn niet alle zelftests even betrouwbaar. Mogelijk zijn er volgens het OMT zelftests in omloop die niet aan de kwaliteitseisen voldoen. Dat betekent dat de tests die verkocht worden sterk van elkaar kunnen verschillen.
  • Daarbij is er natuurlijk ook geen toezicht op hoe mensen de zelftest gebruiken. De overheid kijkt immers niet over je schouder mee als je thuis een wattenstaafje in je neusholte steekt.