Het is Nederlanders niet duidelijk wat ze de komende jaren kunnen verwachten met het coronavirus. Experts roepen in gesprek met NU.nl het demissionaire kabinet op om de langetermijnvisie te verduidelijken. Eén ding is volgens hen zeker: ook de komende jaren zijn aanvullende maatregelen nodig, soms zelfs buiten het griepseizoen.

"Het coronavirus zal niet verdwijnen en we moeten ermee leren leven", vertelde demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) vrijdag op de persconferentie. Hij zei dat iedere winter zorgbelasting zal ontstaan, maar dat het elke keer minder zal zijn dan de keer ervoor. Bewindslieden benadrukken telkens dat voorspellingen omringd zijn door onzekerheden.

In de komende jaren blijft het gedrag van Nederlanders echter cruciaal, en mede daarom moet het kabinet alle onzekerheden uitleggen aan de bevolking, vinden epidemiologen Esther Metting (UMC Groningen), Alma Tostmann (Radboudumc) en Luc Coffeng (Erasmus MC).

"Er moet een heel duidelijke grens komen van wat we de zorg aan kunnen doen. Dat is zelfs nu niet duidelijk. Als je een doel hebt, houd je mensen aan boord", aldus Tostmann. Volgens Metting moeten Nederlanders rekening kunnen houden met mogelijke maatregelen, zodat zij die later makkelijker kunnen accepteren dan wanneer het rauw op hun dak valt.

Dat leidt ook tot betere naleving van de maatregelen, vervolgt Metting. "We moeten een langetermijnvisie realiseren en niet telkens terugvallen op lockdowns. Leg mensen op tijd uit dat het winter wordt en de situatie verergert." Tostmann: "Het ontbrak de afgelopen tijd aan eerlijkheid en transparantie."

Drie factoren spelen grote rol

Hoe de komende jaren met COVID-19 eruit komen te zien, hangt volgens de experts af van drie belangrijke factoren:

  • Hoeveel mensen zijn gevaccineerd
  • Hoeveel mensen raakten besmet en bouwden op die manier immuniteit op
  • De gewenning van (basis)maatregelen die ergere corona-uitbraken voorkomen

Wat de bevolking accepteert zal de komende jaren deels het beleid bepalen, zegt Coffeng. "De maatregelen gaan daar deels van afhangen. Maar ik zal er niet van opkijken als buiten het griepseizoen straks sowieso nog extra maatregelen gelden, zoals de mondkapjesverplichting."

Tostmann sluit zich bij hem aan. "We moeten ons voorbereiden op een jaarlijkse coronagolf." Ze durft niet te zeggen of aanvullende maatregelen alleen in de koudere maanden noodzakelijk zijn. "Het virus springt als het kouder is makkelijker over op anderen, maar we moeten ons niet rijk rekenen in warmere maanden, alsof we er dan geen last meer van hebben."

'Komende winter zal weinig verschillen van de huidige'

De winter van 2022 zal weinig verschillen van de huidige winter, denkt Tostmann. Ze benadrukt dat Nederland er dan wél beter voor zal staan. "Maar ook dan zullen aanvullende maatregelen nodig zijn om de zorg niet om te laten vallen. Boosterprikken alleen kunnen dat niet voorkomen. De kans dat kwetsbaren daarmee in het ziekenhuis belanden, wordt wél kleiner, maar gaat niet weg."

Het is waarschijnlijk dat in het jaar 2023 wél veel minder maatregelen noodzakelijk zijn dan volgend jaar, omdat langzaamaan steeds meer mensen bescherming opbouwen tegen het coronavirus. Metting, Coffeng en Tostmann kunnen echter niet zeggen wanneer er voor het eerst een jaar volgt waarin Nederland helemaal niets merkt van de coronapandemie.

"Maar ik denk niet dat het heel veel jaren gaat duren", vertelt Coffeng. "Wat je nu ziet, is dat veel ongevaccineerden ziek raken. Op een gegeven moment zijn die mensen 'op': dan hebben zij een infectie doorgemaakt en hebben zij weerstand opgebouwd waardoor ze in de toekomst hopelijk minder bij zullen dragen aan de verspreiding, net zoals gevaccineerden."

Mensen kunnen basismaatregelen makkelijk jarenlang naleven

Tot die tijd moet het kabinet het de bevolking makkelijker maken, vindt Metting. "Ik ben in landen geweest waar op elke straathoek een test- of vaccinatiebus staat. Wij doen veel moeilijker, met afspraken maken. Maar testen en vaccineren moet veel 'gewoner' worden. Dan krijg je beter zicht op uitbraken."

Metting, tevens gedragswetenschapper aan de Rijksuniversiteit Groningen, maakt zich zorgen over de duur van de pandemie. "Maar mensen kunnen hygiënemaatregelen heel lang volhouden. Wat écht een probleem is, zijn de sociale restricties. Die zijn vanwege de impact op het mentale welzijn moeilijker na te leven en moeten in de toekomst voorkomen worden."

Tostmann hoopt dat corona uiteindelijk datgene wordt wat critici het nu al vinden: een griepje. "Dat is het nu natuurlijk niet, omdat het de zorg overweldigt. Maar het zou een uitstekend uitgangspunt zijn."