Het leek zo'n veilige bubbel: het Testen voor Toegang. Maar na twee weken bleek het systeem hartstikke lek. Dit is wat er allemaal misging bij het Testen voor Toegang.

"Het komt door die jongelui met hun disco's", zegt een vrouw in een winkelstraat tegen een bekende. Het is duidelijk waar ze op doelt: het oplopende aantal coronabesmettingen.

Het is een situatie zoals die zich ongetwijfeld op veel meer plekken in Nederland heeft voorgedaan. Het aantal positieve tests schoot afgelopen week omhoog en volgens het RIVM was bij een derde van de jongeren in de leeftijd tot en met 29 jaar de horeca de oorzaak van hun besmetting.

En ja, er waren jongeren die persoonlijke QR-codes uit de CoronaCheck-app met elkaar deelden, waardoor ze ongetest en ongevaccineerd bij uitgaansgelegenheden naar binnen konden. Maar er is meer.

Sjoemelende jongeren zorgden maar voor een deel van de problemen bij Testen voor Toegang.

Sjoemelende jongeren zorgden maar voor een deel van de problemen bij Testen voor Toegang.
Sjoemelende jongeren zorgden maar voor een deel van de problemen bij Testen voor Toegang.
Foto: ANP

Antigeentest minder nauwkeurig

Bij het Testen voor Toegang werd gebruikgemaakt van antigeentests. Dat is een andere test dan de PCR-test, die de GGD veel gebruikt en nauwkeuriger is. De PCR-test registreert eerder wanneer iemand besmettelijk is dan de antigeentest. Testen met een antigeentest kan dus betekenen dat iemand negatief getest is, maar wel degelijk besmettelijk is.

Uit een in maart gepubliceerde analyse van vijftig onderzoeken bleek dat zo'n 60 procent (minimaal 40 procent, maximaal 74 procent) van de mensen zonder klachten die met een PCR-test positief testten, ook positief testte met een antigeentest. En dus zo'n 40 procent negatief, terwijl ze wél met het coronavirus besmet waren.

De afgelopen drie weken lieten ruim 600.000 mensen zich testen in het kader van Testen voor Toegang. Wie positief testte, kreeg geen testbewijs en mocht dus niet naar een discotheek, maar wie negatief testte, mocht dat uiteraard wel. Van die 600.000 testten er ruim 4.500 positief.

Maar omdat de antigeentest een deel van de besmettingen mist, zijn er ook mensen de dansvloer op gegaan terwijl ze besmettelijk waren. Omdat het om zulke grote aantallen gaat, kan ook het aantal onterecht negatief geteste mensen groot zijn.

Eerder waarschuwde het Outbreak Management Team (OMT) al voor het creëren van die "schijnveiligheid". Zeker als op grote schaal gebruik wordt gemaakt van antigeentests - zoals met Testen voor Toegang is gebeurd - kan dat leiden tot een flinke stijging van het aantal besmettingen. Dat er dus een risico zat aan het openen van de nachthoreca, moet voor het OMT niet nieuw zijn geweest.

Hoe langdurige covid de druk op de zorg nog lang hoog kan houden
200
Hoe langdurige covid de druk op de zorg nog lang hoog kan houden

'Dansen met Janssen' vergrootte besmettingskansen

En er zijn nog meer factoren die ertoe hebben geleid dat het Testen voor Toegang-systeem lek was. Jongeren werd door demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) voorgehouden dat ze na volledige vaccinatie direct beschermd waren tegen het coronavirus. "Dansen met Janssen", noemde hij het. Wie 's middags een Janssen-prik had gehaald, kon 's avonds al losgaan in de club.

De Jonge wist dat die bescherming er pas na twee weken zou zijn, maar het "dansen met Janssen" zag hij als een manier om jongeren over de streep te trekken om zich te laten vaccineren. Later kwam hij op zijn besluit terug.

Testbewijs te lang geldig

En dan is er nog de geldigheid van het testbewijs. De Testen voor Toegang-tests waren veertig uur geldig, terwijl het OMT had geadviseerd daar niet langer dan een dag van te maken. Inmiddels heeft het demissionaire kabinet dat ook ingezien en is een testbewijs maximaal 24 uur geldig.

Het leek er dus op dat Testen voor Toegang voor een waterdichte bubbel zou zorgen, maar uiteindelijk bleek het een vergiet te zijn. Door de gaten in het systeem kon de ook nog eens veel besmettelijkere deltavariant van het coronavirus om zich heen grijpen en moest een deel van de maatregelen alweer twee weken na versoepeling worden teruggedraaid.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Testen voor Toegang vanwege een technische storing negatieve testbewijzen zou hebben uitgegeven terwijl mensen niet getest waren. Volgens de organisatie klopt dat niet en zijn er geen onterechte testbewijzen uitgegeven. Het bericht is aangepast.