Nederlanders onder de zestig jaar krijgen voortaan alleen nog de coronavaccins van Pfizer en Moderna toegediend. Het demissionaire kabinet heeft dat advies van de Gezondheidsraad overgenomen, maakte minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) woensdag bekend. Zij zullen dus geen Janssen-prik meer krijgen. Het advies om het AstraZeneca-vaccin alleen bij zestigplussers in te zetten, is ongewijzigd.

De raad adviseerde eerder op woensdag de leeftijdsgroepen die nog aan de beurt moeten komen alleen in te enten met de vaccins van Pfizer en Moderna, de zogeheten mRNA-vaccins. In tegenstelling tot de vaccins van AstraZeneca en Janssen hebben die (voor zover bekend) niet ernstige trombose in combinatie met een tekort aan bloedplaatjes als zeldzame bijwerking.

Vanwege de grote hoeveelheid andere vaccins en het relatief kleine aantal coronabesmettingen in Nederland, vindt de Gezondheidsraad het onnodig om jongere leeftijdsgroepen het risico van de zeer zeldzame bijwerking te laten lopen. "Omdat mRNA-vaccins volop beschikbaar zijn en het aantal besmettingen relatief klein is, kan Nederland zich deze keuze in het vaccinatieprogramma veroorloven. En als omstandigheden veranderen, kunnen we deze vaccins weer overwegen."

De Jonge onderzoekt de mogelijkheid om volwassenen alsnog de keuze te geven om het Janssen-vaccin te nemen. "Daar zitten nog enkele juridische obstakels bij", aldus de minister. "Die laat ik met spoed onderzoeken." Nederlanders die al een afspraak voor de toediening van het Janssen-vaccin hebben, kunnen gewoon dat vaccin krijgen.

Wat zijn mRNA-vaccins?

  • De vaccins van Pfizer en Moderna zijn voorbeelden van mRNA-vaccins. Daarin zit een stukje genetische code van een specifiek onderdeel van het coronavirus.
  • De cellen in het lichaam van degene die het vaccin krijgt toegediend, krijgen vervolgens de instructie om dat onderdeel zelf te gaan produceren. Aangezien het immuunsysteem dat onderdeel niet herkent, wordt het ingebrachte 'nepcoronavirus' aangevallen.
  • Als de gevaccineerde persoon later met het coronavirus in aanraking komt, herkent het afweersysteem het coronavirus en komt het in actie.

Gezondheidsraad wil geen leeftijdsgrens voor Janssen-vaccin

In andere landen kregen enkele personen na de toediening van het Janssen-vaccin last van ernstige trombose in combinatie met een verminderd aantal bloedplaatjes. Dat is volgens de raad in Nederland nog niet voorgekomen, maar leidde in andere landen al wel tot maatregelen. Zo kwamen onder meer België en Duitsland al met een leeftijdsgrens voor het vaccin.

De Gezondheidsraad wil niet aan een leeftijdsgrens in Nederland, omdat er niet voldoende gegevens beschikbaar zijn om te kunnen bepalen bij welke leeftijd de grens getrokken zou moeten worden. Daarnaast zou het Janssen-vaccin in andere omstandigheden nog altijd een grote rol kunnen spelen, stelt de raad. Zo zouden moeilijk bereikbare groepen baat hebben bij een Janssen-vaccin, omdat zij dan maar één prik nodig hebben.

Zo werkt het vaccin van Janssen in je lichaam
114
Zo werkt het vaccin van Janssen in je lichaam

Inzet Janssen- en AstraZeneca-vaccins zou cijfers amper beïnvloeden

De Janssen- en AstraZeneca-vaccins zijn zogeheten vectorvaccins. Volgens de raad zou het links laten liggen van die vaccins amper effect hebben op de hoeveelheid infecties, ziekenhuisopnames en sterfte als gevolg van COVID-19.

Sterker nog: bij inzet van bijvoorbeeld het Janssen-vaccin wordt uitgegaan van een iets negatiever scenario. Dat komt doordat Pfizer en Moderna effectiever zijn (en dus meer besmettingen kunnen voorkomen). Bovendien verwachten experts dat het vaccinatieprogramma momenteel maar een week vertraging zou oplopen.

Als Janssen problemen krijgt met de levering van vaccins - zoals momenteel het geval is - dan is het vertragende effect van deze strategiekeuze nog geringer. De Gezondheidsraad oordeelt na evaluatie van alle argumenten dat de beslissing om enkel mRNA-vaccins in te zetten ertoe leidt dat het vaccinatieprogramma alsnog zo snel en effectief mogelijk wordt uitgevoerd.

'Blijf AstraZeneca alleen gebruiken bij zestigplussers'

De Gezondheidsraad blijft bij het standpunt dat het AstraZeneca-vaccin alleen voor zestigplussers gebruikt moet worden. De experts wijzen erop dat er bij zestigminners nog altijd een extreem klein risico is op ernstige trombose in combinatie met een verminderd aantal bloedplaatjes na de toediening van het AstraZeneca-vaccin.

Volgens de experts zou de inzet van het AstraZeneca-vaccin bij vijftigers nauwelijks effect hebben op de hoeveelheid infecties, opnames en sterftecijfers. Dat komt doordat de tweede prik van het vaccin in sommige gevallen pas na twaalf weken gezet wordt; die tussenperiode is meer dan twee keer zo lang als bij de vaccins van Pfizer en Moderna. Die vaccins zijn ook effectiever dan dat van AstraZeneca.

Nederlanders die al een eerste dosis van het AstraZeneca-vaccin toegediend hebben gekregen, kunnen gewoon de tweede dosis krijgen. De kans dat iemand na de tweede prik alsnog last krijgt van de zeer zeldzame bijwerking is nóg kleiner dan na de eerste prik.

Verbetering: Een eerdere versie van de kop wekte de indruk dat in Nederland alleen nog maar de vaccins van Pfizer en Moderna gebruikt zouden worden. Dit klopte echter niet: zestigplussers krijgen nog steeds het AstraZeneca-vaccin. De kop is daarom aangepast.