Het gaat de laatste weken veel over overvolle ziekenhuizen en uitgestelde reguliere zorg. Maar hoe druk is het eigenlijk echt en waarom is het uitstellen van sommige operaties erg? NU.nl zet op een rij hoe het er nu voor staat in de ziekenhuizen.

Intensivecareafdelingen zijn overvol

We beginnen op de intensive care (ic). Daar gaat het tijdens de coronacrisis tenslotte het meeste over als het over de ziekenhuizen gaat. Woensdag liggen er 830 coronapatiënten op de intensive care. Daarnaast liggen er 406 patiënten met andere gezondheidsklachten op de ic.

Het gaat om mensen die een zware geplande medische ingreep, zoals een kanker- of hartoperatie, hebben ondergaan. Ook liggen er patiënten die acute ic-hulp nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan iemand die een hersenbloeding of een zwaar verkeersongeluk heeft gehad.

Het gaat om een groot aantal coronapatiënten op de ic. Als we bijvoorbeeld naar de situatie voor de coronacrisis kijken, dan zien we dat toen ook elke dag achthonderd tot negenhonderd patiënten ic-zorg nodig hadden.

Dat aantal wordt nu dus alleen al door de coronapatiënten bereikt, terwijl de gebruikelijke ic-zorg ook zoveel mogelijk moet doorgaan. Om voldoende ic-bedden beschikbaar te houden, is besloten dat de capaciteit van 1.150 naar 1.550 bedden uitgebreid moet worden.

Om dat voor elkaar te krijgen, draagt een ic-verpleegkundige over meer bedden de verantwoordelijkheid dan gebruikelijk, moet personeel van andere afdelingen (zoals operatiekamers) bijspringen en worden verpleegkundigen gevraagd om meer uren te maken.

Sinds begin april ligt het aantal door coronapatiënten bezette ic-bedden iets onder of boven de achthonderd. Ter vergelijking: alleen in de eerste golf (maart vorig jaar) was er sprake van een groter aantal. Op het hoogtepunt lagen er ruim veertienhonderd coronapatiënten op de ic. Daarna waren het er tot april van dit jaar nooit meer dan achthonderd.

Op de ic liggen normaal gesproken al zo'n achthonderd tot negenhonderd patiënten, nu gaat het alleen al om 830 coronapatiënten.

Op de ic liggen normaal gesproken al zo'n achthonderd tot negenhonderd patiënten, nu gaat het alleen al om 830 coronapatiënten.
Op de ic liggen normaal gesproken al zo'n achthonderd tot negenhonderd patiënten, nu gaat het alleen al om 830 coronapatiënten.
Foto: ANP

Ook drukte op de verpleegafdelingen

Ook de reguliere afdelingen van de ziekenhuizen liggen vol met coronapatiënten. Woensdag waren dat er 1.715. Nederland telt normaal gesproken zo'n twaalfduizend operationele ziekenhuisbedden. Vanwege de coronacrisis is dat aantal inmiddels opgekrikt tot ruim vijftienduizend.

Van die ruim vijftienduizend bedden zijn er ruim dertienduizend bezet. In 13 procent van de gevallen gaat het om een coronapatiënt. Dat lijkt misschien niet al te veel, maar het is goed om daarbij in gedachten te houden dat de ziekenhuiszorg in Nederland zo efficiënt mogelijk is geregeld. Er zijn zo min mogelijk vrije ziekenhuisbedden en patiënten worden zo snel mogelijk naar huis gestuurd. Als het aantal patiënten ineens ruim 10 procent groter is, dan is dat een flinke belasting.

Overigens is het aantal coronapatiënten op de verpleegafdelingen nu niet zo groot als tijdens de eerste golf. Op het toppunt lagen er bijna 3.300 patiënten met COVID-19 op een verpleegafdeling, nu zijn dat er dus 1.715. Een kanttekening daarbij is dat honderden patiënten die eigenlijk ziekenhuiszorg nodig hebben nu thuis worden verzorgd en begeleid. Op die manier hebben de ziekenhuizen de werkdruk wat verlicht.

Zorgpersoneel over situatie in ziekenhuizen: 'Het is nijpend'
192
Zorgpersoneel over situatie in ziekenhuizen: 'Het is nijpend'

Ziekenhuispersoneel is oververmoeid

Vermindering van de druk op de ziekenhuizen is hard nodig, want het personeel loopt op zijn tandvlees. "We hebben collega's waarbij het tandvlees al bloedt", zei Carla Veldhuis, hoofdverpleegkundige op de ic van het UMCG in Groningen vorige week in gesprek met NU.nl.

Al ruim een jaar wordt er veel gevraagd van het ziekenhuispersoneel. Dat hield het zorgpersoneel lang vol, maar het wordt steeds lastiger. Eigenlijk zou de ic-capaciteit moeten worden uitgebreid naar 1.550 bedden. Maar meerdere zorgregio's zeiden eerder al tegen NU.nl dat dit niet gaat lukken, omdat personeel oververmoeid thuiszit.

De afspraak is dat in heel Nederland altijd 188 ic-bedden worden vrijgehouden voor calamiteiten, zodat mensen die bijvoorbeeld een beroerte hebben gehad direct geholpen kunnen worden. Dat aantal wordt vanwege het grote aantal coronapatiënten en een tekort aan personeel nu niet gehaald.

Zorgpersoneel is door de aanhoudende hoge werkdruk oververmoeid.

Zorgpersoneel is door de aanhoudende hoge werkdruk oververmoeid.
Zorgpersoneel is door de aanhoudende hoge werkdruk oververmoeid.
Foto: ANP

Uitstel van reguliere zorg kost ook levens

Een probleem wat vermoedelijk na de coronacrisis gaat spelen, is het gevolg van het uitstel van reguliere zorg. Met name voor de kritieke planbare zorg wordt dat problematisch. Dat is zorg die binnen zes weken verleend moet worden, omdat anders de gezondheid van de patiënt ernstig in gevaar kan komen. Denk aan een hartoperatie of het weghalen van een tumor.

Nog maar 49 procent van de ziekenhuizen kan die kritiek planbare zorg volgens planning leveren, constateerde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vorige week. Operaties kunnen niet worden uitgevoerd, omdat personeel van de operatiekamers op de ic moet bijspringen. Daarnaast moet een patiënt na een hartoperatie vaak op de ic liggen, waar door de vele coronapatiënten lang niet altijd ruimte voor is.

Al een aantal weken is de zorg die binnen zes weken verleend moet worden flink afgeschaald. Bij sommige patiënten is de operatie al meerdere keren afgezegd, omdat er geen plek was. Die zorg kan pas weer verleend worden als het aantal coronapatiënten op de ic flink is afgenomen.

“Tumoren zijn ernstiger dan we gewend zijn.”
Diederik Gommers, voorzitter NVIC

Ook de bevolkingsonderzoeken naar darmkanker en borstkanker zijn stilgelegd om ruimte te creëren voor coronazorg. Het aantal verwijzingen naar een ziekenhuis vanwege een verdenking van kanker ligt op 91 procent van het normale niveau. Sinds maart 2020 zijn bijna honderdduizend kankerverwijzingen gemist die er zonder de pandemie vermoedelijk wel waren geweest.

Dat wil niet zeggen dat er nu honderdduizend mensen in Nederland kanker hebben zonder dat ze het weten. Maar een deel van de diagnoses is nog niet of te laat gesteld en dat gaat levensjaren kosten. Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse vereniging voor Intensive Care (NVIC), zei eind vorige week in de podcast Virusfeiten dat oncologen tumoren zien die "ernstiger zijn dan we gewend zijn".

In totaal - en dan gaat het dus niet alleen om zorg die binnen zes weken moet worden verleend - zijn er sinds maart vorig jaar 1,4 miljoen verwijzingen minder gegeven dan gebruikelijk.