Er zou jarenlang voor gewaarschuwd zijn dat de GGD's onvoldoende voorbereid waren op een pandemie, maar met die informatie is niets gedaan. Dat meldt het AD zaterdag op basis van eigen onderzoek waarvoor volgens de krant ruim honderd bronnen zijn geraadpleegd, onder wie meerdere (ex-)GGD-directeuren.

De eerste rapporten waarin wordt geconcludeerd dat Nederland onvoldoende is voorbereid op een pandemie, dateren uit 2000. In de waarschuwingen die volgden, is te lezen dat de draaiboeken "ondermaats" zijn en dat opschaling "niet kan worden verzekerd".

En dat terwijl een pandemie niet onwaarschijnlijk leek: volgens de rapporten waren de omstandigheden die een dergelijke pandemie veroorzaken "steeds nadrukkelijker aanwezig", schrijft de krant.

Maar dat gevaar werd door de kabinetten-Rutte onderschat, zeggen meerdere (ex-)GGD-directeuren tegen het AD. "Bewindslieden vonden onze waarschuwingen belachelijk. 'Infectieziekten zijn voorbij', zei een bewindsman me letterlijk", aldus Paul van der Velpen, 22 jaar directeur van drie GGD's.

Dat de GGD's niet voldoende waren voorbereid, komt volgens de oud-topambtenaren doordat er te weinig geld beschikbaar was om dit te bewerkstelligen. Eind jaren tachtig zijn de gezondheidsdiensten ondergebracht bij de gemeenten, zonder dat het kabinet daar duidelijke eisen en geld aan verbond.

In 2008 kregen de GGD's er ook taken bij die betrekking hadden op de landelijk bestrijding van infectieziekten, terwijl ze tegelijkertijd op last van de gemeenten flink moesten bezuinigen vanwege de crisis, aldus de (ex-)GGD-directeuren. En het zijn die bezuinigingen die er volgens de toezichthouders toe leiden dat Nederland onvoldoende is voorbereid op een pandemie.

Onderbezetting verhinderde bron- en contactonderzoek

Daarnaast kampten 21 van de 25 GGD's in 2015 al met een tekort aan artsen en/of verpleegkundigen voor infectieziektebestrijding, bleek uit een rapport van Jos van de Sande, jarenlang hoofd infectieziektebestrijding bij GGD Hart voor Brabant. Het rapport over het gesignaleerde tekort belandde volgens Van de Sande in een la. "GGD-directeuren wilden niet weten dat ze niet voldeden aan de formatie-eisen. In officiële verslagen staat nooit het naadje van de kous", zegt hij tegen de krant.

Door onderbezetting zou bron- en contactonderzoek niet goed zijn uitgevoerd. Bovendien waren GGD's tijdens de pandemie op cruciale momenten onbereikbaar voor artsen, specialisten en school- en verpleeghuisdirecteuren. Een arts-microbioloog die bij een van de allereerste coronapatiënten van Nederland was, kreeg de GGD pas een dag later te spreken: "Het leek wel Jiskefet."

In een reactie op het artikel zegt koepelorganisatie GGD GHOR zich te herkennen in "de complexe bestuurlijke context" en de enorme bezuinigingen op de GGD's "vele jaren achtereen". Volgens de koepelorganisatie doet de door het AD geschetste werkwijze "op geen enkele manier recht aan de 24/7-inzet van tienduizenden medewerkers". "Er is het nodige geleerd en verbeterd het afgelopen jaar."