Hoewel er de afgelopen tijd veel te doen was om vaccins, levert het vaccineren tegen COVID-19 bovenal voordeel op in de strijd tegen het coronavirus. De eerste (soms voorzichtige) resultaten zien we daarvan al terug. In Nederland, maar in sommige andere landen nog veel meer.

1. Vaccinatie beschermt grotendeels tegen COVID-19 met symptomen

Iemand die volledig is gevaccineerd tegen COVID-19, is grotendeels beschermd tegen symptomen van de ziekte die door het coronavirus veroorzaakt wordt. De kans dat je nog coronaklachten krijgt, zoals een loopneus, koorts of ademhalingsproblemen, is heel klein. Dat noemen we de effectiviteit van een vaccin. Deze is voor Pfizer bijvoorbeeld ongeveer 95 procent, en voor het vaccin van farmaceut Moderna 94 procent.

Dat betekent dat het vaccin je dus niet 100 procent beschermt tegen coronasymptomen. Ook zegt de effectiviteit niets over mensen die na een vaccinatie toch besmet raken, maar daarbij geen symptomen hebben.

Wat voor uitwerking vaccineren in de praktijk heeft in Nederland, weten we nog niet goed. De eerste indrukken lijken echter veelbelovend. In bijvoorbeeld de Verenigde Staten zijn in de afgelopen vier maanden 77 miljoen mensen gevaccineerd. Van hen zijn er tot nu toe 5.800 alsnog bewezen besmet geraakt. Dat is dus 0,007 procent van de gevaccineerden, oftewel 1 op de 13.000. Natuurlijk kan en zal dit aantal nog wat oplopen zolang het virus nog niet volledig onder controle is in de VS.

2. Minder sterfgevallen (vooral bij ouderen)

Het virus slaat het hardst toe bij ouderen en andere kwetsbaren. Zij worden er meestal zieker van dan jongere mensen, belanden veel vaker in het ziekenhuis en overlijden er veel vaker door. Daarom begonnen bijna alle landen met het vaccineren van ouderen. Zo ook Nederland.

In ons land hebben inmiddels de meeste verpleeghuisbewoners en mobiele thuiswonende tachtigplussers ten minste één prik tegen het virus gehad. De zeventigers en zestigers zijn nu aan de beurt.

Dat het vaccin werkt, zien we al terug in het aantal coronagerelateerde sterfgevallen. Dat is afgenomen, vooral in verpleeghuizen: waar eind vorig jaar nog meer dan vijftig sterfgevallen per dag werden gemeld, zijn dat er inmiddels zo'n één à twee.

Aantal overleden bewoners verpleeghuizen

Bron: RIVM© NU.nl/LocalFocus

3. Al minder ziekenhuisopnames bij ouderen

De gevolgen van het vaccineren zien we al voorzichtig terug in het aantal ziekenhuis- en ic-opnames - met de nadruk op voorzichtig, want alleen de (meeste) tachtigplussers zijn al volledig ingeënt. En juist zij belandden lang niet allemaal op de intensive care. Ze stierven vaak buiten het ziekenhuis aan de gevolgen van het virus, bijvoorbeeld doordat ze niet op de ic wilden worden opgenomen. De kans dat je er weer helemaal gezond vanaf komt, is op die leeftijd namelijk gering.

Toch zijn de vaccinaties wel degelijk al terug te zien in de ziekenhuiscijfers. In februari was nog bijna een kwart van de opgenomen personen ouder dan tachtig, nu is dat nog 15 procent.

Nu ook de zeventigers en zestigers worden gevaccineerd (die vaker dan tachtigplussers in het ziekenhuis belanden, omdat een behandeling voor hen kansrijker is), zal dat straks een nog groter verschil gaan maken in de ziekenhuizen. Het wordt dus rustiger op de corona-afdelingen.

4. Minder druk op de zorg betekent meer versoepelingen

Die afnemende druk op de zorg heeft tot gevolg dat binnenkort weer meer versoepelingen mogelijk zijn. We hoeven immers niet meer te vrezen voor een tekort aan ziekenhuisbedden. Dat is al terug te zien in onder meer Engeland en Israël, die recent grootschalige versoepelingen doorvoerden.

Zo besloot vaccinatiekoploper Israël eind februari, nadat bijna de helft van de bevolking minstens één prik had gehad, onder meer winkels, musea en markten weer volledig te openen. Daarbij geldt wel de voorwaarde dat iemand een 'groen paspoort' (een bewijs dat iemand gevaccineerd of van een eerdere besmetting genezen is) heeft.

Ook in het Verenigd Koninkrijk wordt snel geprikt. Inmiddels hebben zo'n 32 miljoen Britten (bijna de helft van de totale bevolking) een eerste prik tegen het coronavirus gekregen. Acht miljoen van hen hebben inmiddels ook al een tweede dosis toegediend gekregen.

Dat vertaalt zich in het aantal ziekenhuisopnames in het Verenigd Koninkrijk: begin januari waren dit er nog zo'n vierduizend, inmiddels worden per dag ongeveer tweehonderd coronapatiënten opgenomen. Door de afgenomen druk op de zorg durfde Engeland het al aan om versoepelingen door te voeren. Vorig weekend gingen daar onder meer de kroegen alweer open.

In Nederland is het nog niet zover: daar zijn de coronacijfers op dit moment nog te hoog voor. Dinsdag presenteerde het demissionaire kabinet een openingsplan met daarin de stappen waarmee het land weer richting een normaal leven gaat.

Aantal ziekenhuisopnames per dag in het Verenigd Koninkrijk

Bron: Ministry of Health© NU.nl/LocalFocus

5. Ook effect op voorkomen verdere verspreiding lijkt positief

Een belangrijke vraag is momenteel: kunnen gevaccineerde mensen het virus nog wel verder verspreiden (zonder het zelf door te hebben)? We weten dat de kans dat je het coronavirus verspreidt kleiner wordt door vaccinatie, maar nog niet hoe veel kleiner.

Dat die kans kleiner is, is goed nieuws, want dat zou betekenen dat niet-gevaccineerden indirect ook al wat baat hebben bij het vaccin. Hoe meer mensen zijn ingeënt, hoe kleiner de kans dat niet-gevaccineerden dan besmet zouden kunnen raken.

Grotere onderzoeken die in verschillende omgevingen zijn uitgevoerd, kunnen hier waarschijnlijk definitief iets over zeggen. Tot er meer bekend is, raadt het RIVM ook gevaccineerde mensen aan zich aan de coronamaatregelen te houden.