De overeenkomst tussen het ministerie van Volksgezondheid en de Stichting Open Nederland (SON) is wel transparant, schrijft demissionair minister Hugo de Jonge woensdag in een brief aan de Tweede Kamer. De private stichting krijgt 925 miljoen euro van het Rijk om sneltests uit te voeren voor evenementen, maar onderzoeksplatform Follow the Money stelde dinsdag dat die overeenkomst onduidelijk en niet transparant is.

In het kort

  • Het demissionaire kabinet begint deze maand met proeven met toegangstests om bezoeken aan onder meer musea, dierentuinen, theaters en sportgelegenheden weer mogelijk te maken. Bezoekers kunnen bij een teststraat van de Stichting Open Nederland een sneltest ondergaan. Bij een negatief resultaat mogen zij naar binnen. Er moeten dagelijks 400.000 tests beschikbaar zijn.

In de Kamer ontstond vervolgens ophef over het gebrek aan toezicht op de stichting. Uit de statuten blijkt dat er geen raad van toezicht is en dat ook informatie over transparantie, verantwoording en eisen voor de besteding ontbreekt. Daarbovenop mogen de drie bestuurders zelf hun beloning vaststellen.

De Jonge schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat het ministerie wel degelijk "veiligheidskleppen" heeft ingebouwd om toezicht te kunnen houden op hoe het geld wordt besteed. Zo wordt in verschillende fases besloten of al dan niet door wordt gegaan met de opdracht. Per fase is een bepaald budget beschikbaar, schrijft de minister.

"Ook krijgt het ministerie inzicht in de activiteiten en kosten en moet SON periodiek rapporteren over de uitvoering en realisatie. Dit wordt gecontroleerd door een externe accountant. Daarnaast worden de processen van leveranciers door een onafhankelijke, externe partij, getoetst", aldus De Jonge. Verder staat in het contract dat de stichting "zoveel mogelijk openbaar en transparant" moet handelen.

Hoewel SON het totale bedrag tot haar beschikking krijgt, benadrukt de minister dat de 925 miljoen euro niet in één keer wordt overgemaakt. "Het kabinet besluit immers steeds per fase om de testcapaciteit verder op te schalen. Dit betekent dat ook de bevoorschotting van de stichting per fase loopt; op basis van een begroting waarop kan worden bijgestuurd." Tot dusver is 5,1 miljoen euro van het totale bedrag overgemaakt naar SON.

De Jonge schrijft dat het bovendien nog onduidelijk is of het volledige bedrag van 925 miljoen euro nodig is. Dit hangt volgens hem uiteindelijk af van hoelang toegangstests nuttig en nodig zijn met het oog op het coronavirus en beslist het kabinet hierover. De stichting moet geld dat overblijft weer overmaken naar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Geen openbare aanbesteding

Voor de opdracht vond geen openbare aanbesteding plaats, wat tegen de Europese regels is. De Jonge verdedigt die keuze door te wijzen op de snelheid die er volgens hem bij gebaat was. "Een verkorte aanbestedingsprocedure duurt al gauw minimaal zes tot acht weken, waarna vervolgens het werk nog zou moeten beginnen. De wens was echter om in februari/maart van start te kunnen gaan met de toegangstesten. Om die reden heb ik vanwege de snelheid, in afwijking van de aanbestedingsregels, de stichting (SON, red.) financieel in de gelegenheid gesteld om dit te realiseren."

In de eerste fase werkt SON met Lead Healthcare om de sneltests te realiseren. Ook voor die tests vond, tegen de regels in, geen aanbesteding plaats. Dat was voor tientallen commerciële sneltestbedrijven aanleiding om een kort geding aan te spannen tegen SON en de Staat. Dat kort geding dient later op donderdag. Volgens de testbedrijven heeft de stichting onterecht Lead Healthcare voorgetrokken en mag dat bedrijf daardoor honderdduizenden toegangstests uitvoeren.

De Jonge benadrukt dat SON voor verdere uitbreiding van de testcapaciteit de aanbestedingsregels wel moet volgen. Dat zou betekenen dat ook andere commerciële testbedrijven de diensten kunnen gaan aanbieden.

De Kamer gaat donderdag met de minister in debat over onder meer de ophef over de snelteststichting.

Zo verschilt de coronatest voor thuis met de GGD-test
84
Zo verschilt de coronatest voor thuis met de GGD-test