Een jaar nadat het coronavirus in Nederland is opgedoken, zijn wereldwijd al tientallen miljoenen doses van coronavaccins toegediend. Hoe bijzonder is het dat farmaceuten binnen een jaar goedgekeurde vaccins op de markt hebben gebracht?

Bijzonder is het zeker. De vaccins tegen COVID-19 zijn de snelst ontwikkelde vaccins ooit. Normaal duurt het zo'n tien jaar voordat een vaccin op de markt kan komen.

Dat we nu al goedgekeurde coronavaccins hebben, heeft te maken met een aantal factoren.

Voorkennis door andere coronavirussen

Een van de belangrijkste factoren is dat er al veel voorwerk is verricht met vaccins tegen het SARS- en het MERS-virus, coronavirussen die veel op het huidige virus lijken. Daardoor wisten onderzoekers al op welk onderdeel van het virus ze moesten focussen en welke antistoffen moesten worden opgewekt om het uit te schakelen. Dat heeft veel laboratoriumonderzoek (en dus tijd) gescheeld.

Dat het coronavirus wijdverspreid is, heeft ook een rol gespeeld bij de snelle ontwikkeling. Uitbraken van SARS en MERS doofden soms uit voordat een vaccin kon worden getest. Zonder patiënten kan ook ook geen klinisch onderzoek worden uitgevoerd.

Onderzoeksfases worden tegelijkertijd uitgevoerd

Om het proces te kunnen versnellen, zijn de verschillende onderzoeksfases van een vaccin tegelijkertijd uitgevoerd of samengevoegd.

Daarmee is veel tijd bespaard, omdat deze processen elkaar normaal gesproken opvolgen.

Is een coronavaccin wel veilig als het zo snel is gemaakt?
198
Is een coronavaccin wel veilig als het zo snel is gemaakt?

Financiële steun maakt omvangrijk onderzoek eerder mogelijk

Fase 3 van het onderzoek, waarin het vaccin wordt getest op duizenden personen, is een heel kostbaar proces. Voorheen investeerden vaccinbedrijven pas in deze stap als de voorgaande stappen succesvol waren afgerond.

Door financiële steun van overheden en gezondheidsorganisaties kon dit onderzoek echter al vroeg worden opgezet. Er werd zelfs al begonnen met de productie van vaccins, terwijl nog onzeker was of het betreffende vaccin wel zou worden goedgekeurd.

Vaccins worden sneller beoordeeld

De coronavaccins werden vervolgens via een versnelde procedure door medicijnautoriteiten beoordeeld. De controleurs keken tijdens het onderzoek al mee, waardoor alle gegevens over de werking van het vaccin al bestudeerd waren voordat de aanvraag voor toelating binnenkwam. Zo kon sneller een besluit worden genomen. Deze manier van beoordelen wordt een rolling review genoemd.

Het belangrijkste verschil tussen een normale en een versnelde beoordeling is dat een versnelde beoordeling efficiënter wordt gedaan, legt het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen uit op zijn website. De eisen aan de veiligheid zijn hetzelfde."We slaan bij de beoordeling geen belangrijke stappen over. Daarnaast wordt er vanuit het CBG nu meer tijd en capaciteit vrijgemaakt voor de beoordeling van een coronavaccin, omdat het belang wereldwijd enorm groot is."