De Europese Unie en vaccinmaker AstraZeneca liggen overhoop over de vertraagde levering van vaccins. Waar gaat de ruzie in Brussel precies over? Vijf vragen en antwoorden over de kwestie.

Wat is er aan de hand?

AstraZeneca kampt met leveringsproblemen aan de EU. Daardoor kan de Brits-Zweedse fabrikant in het eerste kwartaal van dit jaar 'slechts' 31 miljoen doses leveren aan EU-lidstaten, 60 procent minder dan het oorspronkelijke aantal. Hierdoor kunnen miljoenen Europeanen lang niet zo snel ingeënt worden als gehoopt.

De EU zegt de contractueel vastgelegde hoeveelheid doses zo snel mogelijk te verwachten, zodra het vaccin is goedgekeurd door het Europese medicijnagentschap EMA. Dit gebeurt mogelijk vrijdag. Ook wil de EU openheid en duidelijkheid over het leveringsplan.

AstraZeneca meent daarentegen dat het bedrijf contractueel niet verplicht is om de vaccins zo snel mogelijk te leveren aan de EU-landen, maar dat het slechts beloofd heeft zich "in te spannen" voor levering. Bovendien is de overeenkomst van in totaal 400 miljoen doses aan de EU volgens AstraZeneca-topman Pascal Soriot niet bindend.

Wie heeft er gelijk?

Dat is op afstand lastig te zeggen. De contracten zijn namelijk niet openbaar. We weten dus niet precies wat de partijen hebben afgesproken. Deze geslotenheid is niet ongewoon, dat gebeurt vaker bij aanbestedingen en heeft voordelen in onderhandelingen met andere partners over bijvoorbeeld de prijzen.

Los van wat er in het contract staat, is de EU van mening dat de farmareus ook "maatschappelijke en morele verplichtingen" heeft om de vaccins te leveren.

Waar zit het probleem?

De EU sloot in augustus een overeenkomst met AstraZeneca voor 300 miljoen doses met een optie op nog eens 100 miljoen doses. Het Verenigd Koninkrijk maakte drie maanden eerder al afspraken met de farmaceut voor 100 miljoen doses voor de Britse bevolking.

Na een wat moeizame start, draait het Britse vaccinatieprogramma - dat voornamelijk leunt op het AstraZeneca-vaccin - inmiddels op volle toeren. Maar de productielijn van het vaccin - dat op verschillende plaatsen op de wereld gemaakt wordt - liep problemen op in een fabriek in Nederland en in België.

De Britten en hun fabrieken hebben daar geen last van. Desondanks zijn er vaccins verscheept vanuit België naar Groot-Brittannië. Dat laatste is een doorn in het oog van de EU, die hierin ziet dat de Britten 'voorrang' krijgen op de vaccins.

Volgens Soriot was het VK simpelweg eerder en besloot de EU pas laat om een contract voor levering af te sluiten. Hierdoor had het bedrijf niet genoeg tijd om problemen op te lossen bij externe partners in het productieproces van het vaccin en zijn de leveringen aan de EU-landen nu vertraagd.

Wat zijn de gevolgen voor het vaccinatieproces in Nederland?

Volgens de oorspronkelijke planning van het kabinet zou AstraZeneca in het eerste kwartaal van dit jaar 4,5 miljoen vaccins leveren aan ons land. Het terugschroeven van het aantal geleverde AstraZeneca-vaccins gaat waarschijnlijk leiden tot uitstel voor sommige groepen die gevaccineerd worden.

Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) erkende deze week dat het tempo van inenten omlaaggaat. Er zullen nu "scherpe keuzes" gemaakt moeten worden, aldus De Jonge. Het is een "domper" dat de fabrikant minder kan leveren. Dat bericht kwam als een "donderslag bij heldere hemel" omdat Nederland in het eerste kwartaal rekende op "forse leveranties".

Het AstraZeneca-vaccin is vooralsnog bestemd voor zorgmedewerkers en mensen tot zestig jaar met een medische indicatie en later bredere groepen.

Hoe nu verder?

Desalniettemin dreigt de EU om rechterlijke stappen te ondernemen tegen AstraZeneca als de vaccins uitblijven. Ook ligt bij de Europese Commissie een plan op tafel waarin fabrikanten van coronavaccins in de EU voortaan toestemming moeten vragen om de vaccins te exporteren naar landen buiten de EU - zoals naar het VK.