De Britse regering maakte maandag bekend dat in het Verenigd Koninkrijk een nieuwe, mogelijk besmettelijkere variant van het coronavirus is ontdekt. Zaterdagavond schreef het ministerie van Volksgezondheid (VWS) in een brief aan de Tweede Kamer dat de nieuwe variant begin december ook in Nederland is aangetroffen. Daarom is een vliegverbod vanuit het Verenigd Koninkrijk ingesteld. Dit is wat we tot nu toe weten over het gemuteerde virus.

Wat weten we al over de nieuwe variant?

De nieuwe variant van het coronavirus, die de wetenschappelijke naam SARS-CoV-2 VUI 202012/01 heeft gekregen, is in het Verenigd Koninkrijk voor het eerst gevonden in monsters van 20 september. Het land heeft de nieuwe variant van COVID-19 zaterdag gemeld bij gezondheidsorganisatie WHO.

Virussen muteren voortdurend. Ze overleven door zich aan te passen aan een andere omgeving. De meeste mutaties van het coronavirus zijn ongevaarlijk. Maar waarom is deze mutatie dan bijzonder? De variant die nu in het Verenigd Koninkrijk is gevonden lijkt makkelijker overdraagbaar te zijn dan varianten die tot nu toe bekend waren. Volgens de Rijksoverheid is het gemuteerde virus daarnaast moeilijker te detecteren.

De Britse premier Boris Johnson zei zaterdag tijdens een persconferentie dat de variant mogelijk 70 procent besmettelijker is dan de oude, oorspronkelijke versie.

De meeste gevallen zijn in Zuidoost-Engeland gevonden. Het Britse statistiekbureau ONS heeft berekend dat de nieuwe mutatie op 9 december al goed was voor 62 procent van alle nieuwe coronabesmettingen in Londen. In Oost-Engeland werden op die datum 59 procent van alle gevallen van het gemuteerde coronavirus vastgesteld. Ook zijn er meerdere gevallen in Wales, drie gevallen in Denemarken en één geval in Australië. Ook België heeft zondag bekendgemaakt dat de mutatie daar al is opgedoken.

De cijfers laten zien hoe snel de gemuteerde versie van het virus om zich heen grijpt. Op 18 november maakte deze coronavariant nog maar 28 procent van de geconstateerde gevallen in Londen uit.

Hoe gevaarlijk is deze mutatie?

Dit wordt nog onderzocht. Het ministerie van VWS meldt dat er tot nu toe geen aanwijzingen zijn dat de nieuwe variant mensen erger ziek maakt of dat behandelingen of vaccins minder zouden werken. Arts en microbioloog Marc Bonten zei zondagochtend in WNL op Zondag dat de nieuwe stam "besmettelijker, maar niet dodelijker" is.

"Als de nieuwe variant een grote impact zou hebben op hoe ziek mensen worden van het virus, zouden we dat inmiddels al hebben gezien", zegt ook Ewan Birney, plaatsvervangend algemeen directeur van het Europees Laboratorium voor Moleculaire Biologie, in The Guardian.

"Ziekenhuiscijfers zouden drastisch omhoog of omlaag zijn geschoten. Van geen van beide is sprake geweest, dus we kunnen concluderen dat de impact op het aantal ernstige gevallen beperkt is".

Wat weten we nu over de variant in Nederland?

Bij het RIVM wordt wekelijks een vaste steekproef monsters uit het hele land onderzocht. Uit zo'n steekproef is gebleken dat begin december de variant zoals beschreven in het Verenigd Koninkrijk in een monster in Nederland is vastgesteld.

Het genomen monster wordt verder onderzocht. Bij wie dit is afgenomen is nog niet bekend. Met de GGD wordt uitgezocht om wie het gaat, hoe diegene besmet is geraakt en of meer gerelateerde gevallen bekend zijn. "Als contacten ook positief testen, kunnen ook die monsters verder onderzocht worden om te kijken of het ook om deze variant van het virus gaat", vertelt een woordvoerder van het RIVM.

Viroloog Marion Koopmans bevestigt zondag aan NU.nl dat er vooralsnog niet meer besmettingen met de nieuwe variant in Nederland bekend zijn. Wel wordt via steekproeven onderzocht of er ook voor december al gevallen van deze variant in Nederland zijn geweest.

Aangezien er slechts één versie van het gemuteerde virus bekend is hier, staat de stijging van het aantal positieve tests in Nederland de afgelopen weken vrijwel zeker los van de ontdekking van de nieuwe variant, stelt Koopmans.

Het is nog te vroeg om te zeggen of de aanwezigheid van de nieuwe variant van het coronavirus in Nederland gevolgen zal hebben voor het geldende coronabeleid. Het RIVM onderzoekt de introductie van de nieuwe variant uit het Verenigd Koninkrijk, pas daarna zal er meer te zeggen zijn, aldus een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid tegen persbureau ANP.

“Om hier meer duidelijkheid over te geven, hebben we meer info uit Engeland nodig. Die is er op dit moment niet. Dat geeft onzekerheid”
RIVM

Wat weten we nog niet?

Het RIVM stelt ook dat nog moet blijken of de nieuwe stam inderdaad besmettelijker is. "Om hier meer duidelijkheid over te geven, hebben we meer info uit Engeland nodig. Die is er op dit moment niet. Dat geeft onzekerheid". Ook Koopmans stelt dat er meer onderzoek moet worden gedaan naar de besmettingsgraad van de nieuwe variant.

Volgens Koopmans is daarnaast meer onderzoek nodig naar de effectiviteit van de ontwikkelde coronavaccins bij de nieuwe stam. "Tot nu toe lijkt het erop dat de nieuwe variant hoogstens een kleine invloed heeft op het vaccin, maar dat wordt nog onderzocht", aldus Koopmans. De Britse wetenschappelijk adviseur Patrick Vallence heeft gezegd dat er tot nu toe geen tekenen zijn die erop duiden dat de nieuwe vaccins minder werkzaam zouden zijn.

Over hoe besmettelijk of hoe gevaarlijk het is, is nu nog weinig te zeggen, benadrukt ook viroloog Chantal Reusken. "De Engelse informatie berust op epidemiologische gegevens. Dat het flink om zich heen grijpt, kan bijvoorbeeld ook komen doordat de eerste besmettingen zijn opgetreden tijdens een groot feest of in drukke winkelstraten. Het is niet per definitie gezegd dat dit virus zich makkelijker verspreidt. En ook niet dat het gevaarlijker is. Dat moet goed worden onderzocht. Het kan best zijn dat het zelfs een minder gevaarlijke variant is."

Het is nu wel zaak om verdere verspreiding van coronabesmettingen te voorkomen en daarbij helpt de strenge Nederlandse lockdown, zegt Reusken. Ook Koopmans benadrukt het belang van de Nederlandse coronamaatregelen. "Een nieuwe variant maakt het mogelijk lastiger om het virus in te dammen. Daarom zijn de maatregelen zo van belang."