Het aantal coronabesmettingen loopt sinds vorige week weer op. De meeste infecties vinden thuis plaats en dat is ook niet zo vreemd, want vanwege het seizoen zoeken we elkaar meer binnen op en zitten we ook dichter bij elkaar, zeggen drie gedragsexperts in gesprek met NU.nl.

Volgens gedragswetenschapper en epidemioloog Esther Metting aan de Rijksuniversiteit Groningen speelt de invloed van het winterseizoen een grote rol op het oplopende aantal infecties. "In het voorjaar konden we samen buiten gaan wandelen of picknicken, maar dat zit er nu niet in. We spreken nu binnen met elkaar af en omdat de horeca dicht is, gebeurt dat bij elkaar thuis", zegt zij.

"Bovendien is het in de winter moeilijker om te ventileren", vult hoogleraar gezondheidscommunicatie Julia van Weert aan de Universiteit van Amsterdam aan. Samen met haar collega Bas van den Putte (hoogleraar gedragsbeïnvloeding en gezondheidscommunicatie) maakt zij onder anderen deel uit van de wetenschappelijke adviesraad van de coronagedragsunit van het RIVM.

De gedragsrapportages van het instituut tonen volgens Van den Putte niet aan dat Nederlanders de regels massaal aan hun laars aan het lappen zijn. "Maar als een minderheid van 20 procent zich niet goed gedraagt, zijn dat nog altijd zo'n drie miljoen zestienplussers", zegt hij.

'Met een wijntje erbij worden mensen ook ongeremder'

Afstand houden (in met name binnenruimtes) is samen met handen wassen, testen bij klachten en thuisblijven bij klachten de maatregel die het minst goed nageleefd wordt, stelt Van Weert. "Zeker als je een tijdje bij elkaar bent, lukt het steeds minder goed om afstand te houden", aldus de hoogleraar. "En met bijvoorbeeld een wijntje erbij worden mensen ook ongeremder", vult Metting aan.

Dat het in de thuissituatie niet altijd goed gaat, komt volgens Van den Putte ook doordat mensen "een eigen invulling bedenken op de regels". Dat komt mede "doordat mensen erop vertrouwen dat zij niet in gevaar worden gebracht door mensen die zij goed kennen", legt hij uit.

Ook de gedachte: "ik wil het heel graag en ik denk dat het wel veilig kan", draagt daaraan bij, aldus Van den Putte.

Analyse: 'Gek genoeg wil het kabinet wachten met verzwaringen'
331
Analyse: 'Gek genoeg wil het kabinet wachten met verzwaringen'

Regel over maximum aantal gasten thuis het minst leuk

Uit de RIVM-gedragsrapportages blijkt ook dat van alle maatregelen mensen de regel over het maximum te ontvangen gasten thuis, het minst leuk vinden. Het begrip voor deze maatregel nam tussen eind september en begin november af van 78 naar 60 procent, terwijl het draagvlak voor de overige gedragsregels stabiel bleef.

Volgens Metting is die tendens niet zo gek. "Mensen zijn nou eenmaal sociale wezens. Lang op afstand van elkaar blijven voelt tegennatuurlijk en heeft ook invloed op ons welzijn." Ook het gebrek aan "een stip op de horizon" heeft als gevolg dat we het moeilijker vinden om de regels vol te houden, aldus de wetenschapper.

Daarnaast worden we volgens haar beïnvloed door onze sociale omgeving. "De één leeft de regels strikter na dan de ander. Daar kunnen wrijvingen ontstaan", vertelt Metting. "Het is bekend dat je sneller geneigd bent om over je eigen grenzen heen te gaan als mensen om je heen zeggen dat iets 'best wel kan'."

'Focus ligt verkeerd' door gedraai kabinet

Volgens de deskundigen in het Outbreak Management Team (OMT) is de stagnatie van de coronacijfers te wijten aan een "verminderde compliance (naleving, red.) van de maatregelen in de brede zin van het woord". Kortom: het ligt aan ons gedrag dat het nu niet goed gaat.

Van den Putte plaatst hierbij een kanttekening. Zo insinueert hij dat het kabinet door alle wijzigingen in het coronabeleid van de afgelopen maanden ook kritisch naar zichzelf moet kijken. "Door de hele discussie over een maatregel erbij of eraf is de focus verkeerd komen te liggen. Terwijl het eigenlijk heel simpel is. Mensen moet zich houden aan de drie basisregels, namelijk: afstand houden, drukte vermijden en handen wassen", zegt hij.

Van Weert concludeert tot slot dat "de grote meerderheid echt hun best doet", maar dat er nog "genoeg winst te behalen valt" wat betreft het naleven van de coronamaatregelen.