Steeds meer gemeenten pleiten voor een verbod op carbidschieten tijdens de jaarwisseling, uit angst voor veel slachtoffers en dus extra belasting van de zorg. Waarom valt carbidschieten eigenlijk niet onder het vuurwerkverbod?

Waarom ligt carbidschieten onder vuur?

Met een nationaal vuurwerkverbod wil het kabinet voorkomen dat er rond de jaarwisseling veel extra druk op de zorg komt. Zorgmedewerkers hebben door de coronacrisis een loodzwaar jaar achter de rug en jaarlijks raken honderden mensen gewond bij het afsteken van vuurwerk.

Carbidschieten valt niet onder dit verbod; zo'n verbod moet lokaal worden geregeld, dus door burgemeesters. Deze zijn verenigd in het Veiligheidsberaad, het overlegorgaan van de 25 veiligheidsregio's. Deze club praat maandagavond over het onderwerp.

Zitten de burgemeesters op één lijn als het om carbidschieten gaat?

Nee. Veel burgemeesters in grote steden, zoals Den Haag, Groningen en Tilburg, pleiten voor een verbod op carbidschieten. 10 procent van de slachtoffers rond de jaarwisseling belandt in het ziekenhuis door carbidschieten. En uit de verkoopcijfers blijkt dat veel jongeren dit jaar hun heil in deze traditie zoeken omdat vuurwerk afsteken niet meer mag.

Veel plattelandsregio's, waar carbidschieten al jarenlang een gekoesterde traditie is, zien geen noodzaak in een verbod. Jongeren hebben behoefte aan een uitlaatklep na het zware jaar, is hun redenering.

Zo veel zorg en geld scheelt een vuurwerkverbod in coronatijd
45
Zo veel zorg en geld scheelt een vuurwerkverbod in coronatijd

Hoelang bestaat carbidschieten al?

Carbidschieten was volgens Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed aan het begin van de twintigste eeuw al populair onder jonge mannen. Er werd carbid geschoten tijdens de jaarwisselingen en op bruiloften. Maar pas na de Tweede Wereldoorlog werd het echt populair. In de jaren zeventig werd carbidschieten steeds meer iets sociaals wat je met vrienden doet. Er werden zelfs competities georganiseerd waarbij deelnemers de deksel zo ver mogelijk van de melkbus moesten proberen te schieten.

De traditie ontstond vrij snel nadat carbid werd 'uitgevonden' in 1892. Een Canadese uitvinder hoopte een goedkope manier te vinden om aluminium te maken. Dit probeerde hij te realiseren door een mengsel van cokes (koolstof) en ongebluste kalk (calciumoxide) te verhitten.

Het restmateriaal van dit experiment werd in het water gegooid. Hierbij kwamen een licht ontvlambaar gas vrij: acetyleen. Het afgekoelde product was een groot brok steenachtig materiaal geworden: carbid.

Waar werd carbid vroeger voor gebruikt?

Kort na de 'uitvinding' van carbid werd de verhouding tussen het stofje en water zo goed op elkaar afgestemd dat er brandbaar en bruikbaar acetyleengas vrijkwam. Dit was bijvoorbeeld veilig in lampen te gebruiken, door het met lucht te mengen alvorens het gas werd ontstoken. In een carbidlamp zit een waterreservoir; na een nauwkeurige afstelling druppelt er water op het carbid en ontstaat er ethyn. Dit wordt vervolgens verbrand.

Het nadeel is wel dat carbid erg stinkt. In de Tweede Wereldoorlog werd carbid gebruikt voor fietsverlichting, en smederijen gebruikten de stof bij het lassen. Na 1945 raakte carbid snel in de vergetelheid, doordat heel Nederland snel elektrische verlichting kreeg. Het wordt nog wel gebruikt om bijvoorbeeld - op ecologische wijze - mollen en woelmuizen uit de grond te verdrijven.

Bruls bang voor run op melkbussen voor carbidschieten
92
Bruls bang voor run op melkbussen voor carbidschieten

Waarom valt carbid niet onder het landelijke vuurwerkverbod?

Het vuurwerkverbod geldt alleen voor pyrotechnische mengsels. Zo wordt vuurwerk door professionals genoemd. Pyrotechnische mengsels bestaan uit een aantal delen, waaronder een verbrandingsstof en kleurende stoffen, zoals magnesium.

Carbid valt buiten deze categorie. Dit betekent dat elke gemeente zelf de regels voor deze traditie moet bepalen. In sommige steden staan de restricties voor het schieten van carbid in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV); zo zijn er in bijvoorbeeld Lelystad speciale plekken waar het mag worden uitgeoefend rond de jaarwisseling.

Dit zorgt er wel voor dat er - op dit moment - geen eenduidig landelijk beleid is. Dat maakt het op 31 december, als veel mensen carbidschieten als alternatief voor vuurwerk zien, heel lastig om de plaatselijke regels te handhaven. De BOA Bond heeft daarom al opgeroepen tot een (tijdelijk) landelijk verbod op carbidschieten tijdens de komende jaarwisseling.

Stelling