Denemarken heeft een nieuwe, gemuteerde stam van het coronavirus ontdekt die afkomstig is van nertsen in fokkerijen in het noorden van het land. De Deense autoriteiten vrezen dat dit gemuteerde virus een toekomstig coronavaccin voor mensen minder effectief kan maken. Uit voorzorg laat het land daarom alle 17 miljoen nertsen afmaken. Vijf vragen over deze gevonden mutaties.

Om wat voor mutaties gaat het en hoe gevaarlijk zijn deze?

Denemarken heeft vijf varianten van het virus ontdekt die afkomstig zijn van nertsen. Een van die varianten is cluster 5. Hierover is het Deense gezondheidsinstituut (SSI) het meest ongerust. Onderzoek wees uit dat het cluster 5-virus minder gevoelig bleek voor antilichamen, die het virus moeten stoppen.

Volgens de Deense topepidemioloog Kare Molbak is cluster 5 niet gevaarlijker of besmettelijker dan het coronavirus zoals we dat nu kennen, maar kan de mutatie er mogelijk wel voor zorgen dat vaccins waaraan momenteel gewerkt wordt, minder effectief zullen blijken.

Bij de clusters 2, 3 en 4 wordt nog onderzocht of ze minder gevoelig zijn voor antilichamen. Bij cluster 1 bleek dit niet het geval.

Hoe ver heeft het gemuteerde virus zich verspreid?

Tussen juni en oktober zijn bij 214 Denen varianten van het coronavirus afkomstig van nertsen aangetroffen. In twaalf gevallen ging het om cluster 5. Deze variant is ook gevonden bij nertsen op zeker vijf fokkerijen in Noord-Jutland in het noorden van het land.

Dit type is nog niet buiten Noord-Jutland opgedoken. Om te voorkomen dat dit alsnog gebeurt, heeft de regering een strenge lockdown afgekondigd voor zeven gemeenten in de regio. Scholen, restaurants en bars blijven tot 3 december dicht. Tot die tijd rijdt ook het openbaar vervoer niet.

Wat betekent de mutatie voor toekomstige vaccins?

Het is volgens hoofdwetenschapper Soumya Swaminathan van de gezondheidsorganisatie WHO nog te vroeg om te zeggen welke impact de cluster 5-mutatie zou kunnen hebben op de werkzaamheid van mogelijke vaccins.

Uit laboratoriumonderzoek van het SSI blijkt echter dat bij het cluster 5-virus veranderingen zijn opgetreden aan het zogeheten spike-eiwit. Hiermee haakt het virus zich vast aan cellen om die binnen te dringen.

Dit zou een probleem kunnen vormen voor de vaccins die momenteel in ontwikkeling zijn, aangezien de meeste daarvan zich richten op het uitschakelen van dit spike-eiwit.

Welke rol spelen nertsen bij de verspreiding van het virus?

Nertsen zijn niet alleen vatbaar voor het coronavirus, maar blijken ook goede 'reservoirs' te zijn voor het virus, zei de WHO. Doordat nertsen dicht bij elkaar in kooien worden gestopt, kan het virus zich gemakkelijk bij de dieren verspreiden.

In tegenstelling tot de meeste andere dieren kunnen nertsen het virus vervolgens overdragen op mensen. Uit onderzoek blijkt dat besmettingen van nerts op mensen en andere nertsen op dezelfde manier gaan als van mens-op-mens.

Alle 17 miljoen nertsen in Denemarken worden uit voorzorg geruimd. Het land is een van 's werelds grootste producenten van nertsbont. (Foto: ANP)

Moeten we ons in Nederland zorgen maken over de mutatie?

Mutaties in virussen komen voortdurend voor. Virussen overleven namelijk door zich aan te passen aan nieuwe omgevingen. De meeste mutaties van het coronavirus zijn ongevaarlijk.

Het Nederlandse kabinet heeft nog geen signalen dat het coronavirus zich heeft gemuteerd in nertsen, zoals in Denemarken is gebeurd. "Voor zover we nu kunnen overzien, is dat in Nederland niet het geval", zei minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid).

Ook in Nederland zijn de afgelopen maanden aanhoudend besmettingen bij nertsen geconstateerd. Op grote schaal zijn daarom nertsenfokkerijen geruimd. Sinds het begin van de coronacrisis zijn meer dan 1miljoen nertsen vergast in ons land.

Als er minder nertsen zijn, kan het virus zich ook minder gemakkelijk verspreiden. Het kabinet wil in maart 2021 een definitief einde hebben gemaakt aan de nertsenfokkerij. Dat is drie jaar eerder dan gepland was.