Het Radboudumc en het UMC Utrecht zijn in maart begonnen met een proef om te kijken of het vaccin tegen tuberculose (het BCG-vaccin) zorgverleners mogelijk beschermt tegen COVID-19. NU.nl vraagt zich af: Is hier al meer over bekend?

Jacobien Hoogerwerf, internist en infectioloog aan het Radboudumc, zegt dat er van het onderzoek in maart nog geen resultaten zijn, maar dat er wel nog drie andere onderzoeken zijn opgestart die kijken of BCG-vaccinatie helpt tegen COVID-19.

In april is een onderzoek gestart onder gezonde zestigplussers en in juli is begonnen met een groot internationaal onderzoek dat ook onder zorgmedewerkers plaatsvindt. Op dit moment worden ouderen met een kwetsbare gezondheid geworven voor een vierde onderzoek.

Er worden, op zijn vroegst, pas eind dit jaar resultaten verwacht van de onderzoeken die in maart en april zijn opgestart.

Waarom kost het tijd?

Hoogerwerf legt uit dat in alle onderzoeken een gedeelte van de deelnemers het BCG-vaccin heeft gehad. Het andere deel kreeg een middel zonder mogelijk werkzame stoffen: een placebo. De deelnemers weten zelf niet of ze een placebo of het echte vaccin hebben gekregen.

"Of er een verschil is tussen de groep met het vaccin en de groep zonder meet je onder meer door naar het aantal COVID-19-infecties te kijken. Bij zorgmedewerkers willen we ook weten of er verschil is in de hoeveelheid ziekteverzuim en bij ouderen kijken we ook naar het aantal ziekenhuisopnames."

Om zo'n verschil te kunnen meten, moet je de deelnemers wel voor een langere tijd volgen. Hoogerwerf vertelt dat het bij de onderzoeken die in het voorjaar zijn opgestart ook weinig zin had om al na drie maanden te gaan kijken of er effect te zien was, omdat er deze zomer weinig coronabesmettingen waren.

Waarom zou het kunnen werken?

De reden dat al deze onderzoeken zijn opgestart, is dat er sterke aanwijzingen zijn dat het BCG-vaccin de kans op luchtweginfecties verkleint, aldus Hoogerwerf. Luchtweginfecties kunnen worden veroorzaakt door bacteriën en door virussen, bijvoorbeeld het griepvirus en het coronavirus.

"Wat we uit eerdere onderzoeken weten, is dat het BCG-vaccin ervoor zorgt dat het immuunsysteem meer paraat staat. Daardoor verwachten we dat virusdeeltjes die de luchtwegen zijn binnengedrongen sneller door het lichaam worden opgeruimd. "

Dit zou er volgens Hoogerwerf voor kunnen zorgen dat je niet of minder ziek wordt. "Of dit in de praktijk bij COVID-19 ook echt zo werkt, dat weten we nog niet."

Een recent Grieks/Nederlands onderzoek biedt mogelijk hoop. Aan dit onderzoek, dat voor de corona-uitbraak was opgestart, namen 198 Griekse ouderen deel die in het ziekenhuis opgenomen zijn geweest. Voordat de ouderen naar huis gingen kregen ze het BCG-vaccin of een placebo. De ouderen die het BCG-vaccin hadden ontvangen, kregen minder vaak een infectie, en ze kregen vooral veel minder vaak een luchtweginfectie.

Hoogerwerf legt uit dat het aantal deelnemers in het onderzoek nog te klein was om harde conclusies te trekken. "In de onderzoeken die nu lopen hopen we daarom, naast meer te leren over COVID-19, ook te weten te komen of het BCG-vaccin in het algemeen helpt tegen luchtweginfecties. Vooral voor kwetsbare ouderen is dit belangrijk om te weten, omdat deze groep veel luchtweginfecties heeft en er vaak ook veel last van heeft."

Komt het onderzoek te laat?

Dat er ook naar luchtweginfecties in het algemeen wordt gekeken is een van de redenen dat het onderzoek onder kwetsbare ouderen dat nu wordt opgestart, nog steeds relevant is, ook al zou er in de loop van volgend jaar een specifiek vaccin tegen het coronavirus beschikbaar zijn. Daarnaast is het volgens Hoogerwerf nog niet zeker of een toekomstig coronavaccin ouderen ook volledig beschermt. BCG-vaccinatie kan dan nog steeds waardevol zijn.

Het onderzoek naar het BCG-vaccin en kwetsbare ouderen is net opgestart. Zo'n vijfduizend ouderen met een kwetsbare gezondheid, bijvoorbeeld ouderen met een chronische ziekte, kunnen meedoen. Er wordt nog gezocht naar deelnemers. Over een half jaar worden waarschijnlijk de resultaten bekend. Hoogerwerf benadrukt dat we van het BCG-vaccin weten dat het veilig is voor zowel kinderen, volwassen als ouderen. "Hier is al heel veel onderzoek naar gedaan."