Een Belgische epidemioloog, werkzaam voor het Zweedse Karolinska Instituut, waarschuwt dat de huidige aanpak van het coronavirus door Zweden binnenkort mogelijk zal leiden tot een nieuwe piek. "Scholen moesten openblijven om - ook al werd dat publiekelijk ontkend - groepsimmuniteit te bereiken. Maar tegelijkertijd konden kinderen volgens de regering niet besmet raken", aldus epidemioloog Nele Brusselaers tegen NU.nl.

Het aantal COVID-19-infecties in Zweden schommelt volgens de Johns Hopkins University tussen de 200 en 400 per dag, relatief minder dan bijvoorbeeld Nederland. Ook het aantal overlijdens is sinds juni sterk afgenomen. Toch doet Zweden het qua dodental nog altijd slechter dan buurlanden Noorwegen, Finland en Denemarken gecombineerd. De reden hiervan is mogelijk het gebrek aan coronamaatregelen die het Scandinavische land nam: vrijwel de hele economie kon openblijven en ook kinderen moeten nog gewoon naar school.

Brusselaers, wetenschapper aan het Karolinska Instituut in Stockholm, zegt dat de cijfers van Zweden mogelijk niet volledig zijn. "De overheid test bijvoorbeeld kinderen niet, want die gelooft niet dat kinderen besmet kunnen worden. Ook is het op heel veel plekken erg moeilijk om getest te worden, dus die infectiecijfers neem ik met een korrel zout."

Ook het dodental (de laatste maand al meerdere dagen zonder nieuwe overlijdens) klopt door vertragingen niet, stelt Brusselaers. De Zweedse krant Aftonbladet onderzocht dat in de cijfers enkel mensen worden meegeteld die binnen dertig dagen na een vastgestelde infectie overlijden. De reactie van de autoriteiten op het nieuws dat als iemand overlijdt ná dertig dagen is dat er sprake moet zijn van een andere reden.

Volgens Brusselaers is dit onwaarschijnlijk. "Het lijkt alsof er ontzettend veel moeite wordt gedaan om de cijfers er beter uit te laten zien. De cijfers worden gewoon laat geüpdatet en dan zeggen ze dat het allemaal onder controle is."

Economie kon (grotendeels) openblijven

Zweden bepaalde dat universiteiten en grenzen (gedeeltelijk) dicht moesten, maar lagere scholen, bars, restaurants en winkels konden openblijven. Ook evenementen tot vijftig mensen (wordt mogelijk vijfhonderd) bleven toegestaan en er geldt nergens een mondkapjesplicht. Volgens viroloog Anders Tegnell, de Zweedse equivalent van RIVM-baas Jaap van Dissel, werken mondkapjes niet en ziet hij daarom geen reden om die te verplichten. Het Zweedse beleid leunt volledig op de adviezen van de gezondheidsdienst, die wordt geleid door Tegnell.

Tegnell legde in Svenska Dagbladet uit dat COVID-19 een ziekte "van de lange adem" is. Zijn tactiek is dan ook om de ziekte langzaam te laten verspreiden, zonder hierbij de gezondheidszorg te overbelasten. Bovendien hopen ze zo de economie enigszins te blijven stimuleren, zodat minder banen verloren hoeven te gaan. Dit lijkt deels te zijn gelukt: economisch gezien deed Zweden het in het tweede kwartaal beter dan veel andere Europese landen die wel een strenge aanpak hanteerden.

Kritisch op beleid

Net als ruim tweeduizend wetenschappers, die in april een brief stuurden naar de regering, is ook Brusselaers erg kritisch op de aanpak van Zweden. Uit angst voor besmetting, het uitblijven van maatregelen en het bagatelliseren van het virus, keerde ze deze maand terug naar haar thuisland België. Vanuit daar blijft ze blijft werken voor het Karolinska Instituut.

Ze nam dat besluit omdat naar eigen zeggen door de beperkt genomen maatregelen de veiligheid van haar en haar kind niet kan worden gegarandeerd. Kinderen mogen als ze ziek zijn wel thuisblijven, maar niet als ouders besmet zijn geraakt met het coronavirus. Bovendien rust er volgens haar een stigma op het dragen van mondkapjes. "Mensen die een mondkapje dragen worden met de nek aangekeken, ze denken dan dat je besmet bent."

Brusselaers verwacht dat het aantal besmettingen binnenkort weer zal oplopen. "De Zweedse regering hoopt dat het virus met hun strategie vanzelf weg zal gaan, net als in Nieuw-Zeeland en China. Maar Zweden gaan straks weer allemaal binnen zitten als het kouder wordt. Ook keren mensen na de vakantie terug naar hun kantoren en scholen." Toch ziet ze ook een positief punt: "Zweden hebben minder sociale contacten dan Nederlanders en Belgen, dat kan helpen om verspreiding te vertragen."