Eind juli paste het RIVM de adviezen over ventilatie in gebouwen, zoals verpleeghuizen en scholen, aan. Toch is nog niet iedereen gerust op hoe 'coronaproof' hun gebouw is. Een uitbraak in Maassluis droeg daar niet bepaald aan bij. De stand van zaken uitgelegd in zes vragen en antwoorden.

Wat is er aan de hand?

Sinds eind deze maand raadt het RIVM het gebruik van recirculatie af. Daarbij blaast een ventilatiesysteem dezelfde lucht gezuiverd weer een ruimte in, zonder dat er nieuwe lucht aan is toegevoegd.

Het instituut herzag deze passage nadat was gebleken dat een dergelijk ventilatiesysteem mogelijk een rol heeft gespeeld bij de verspreiding van het coronavirus in zorginstelling De Tweemaster in Maassluis. Zeventien bewoners en achttien medewerkers raakten daar in juni kort na elkaar besmet, terwijl personeelsleden preventief mondmaskers zouden hebben gedragen. Zes bewoners kwamen te overlijden aan COVID-19.

Hoewel er virusdeeltjes werden aangetroffen in het ventilatiesysteem, is een causaal verband tussen het systeem en de besmettingen (nog) niet aangetoond. Om dat te concluderen, is eerst meer onderzoek nodig. Toch was het voor het RIVM reden om andere (zorg)instellingen te attenderen op de mogelijke risico's die ventilatiesystemen met recirculatie van binnenlucht met zich meebrengen.

Hoe zorgwekkend is dit?

GGD Rotterdam-Rijnmond deelde dinsdagavond de resultaten van het uitbraakonderzoek in De Tweemaster. De GGD bevestigt dat in afgenomen monsters van de ventilatiesystemen kleine coronadeeltjes zijn aantroffen, maar zegt ook dat deze virusdeeltjes niet besmettelijk waren.

Volgens de GGD is het daarom onwaarschijnlijk dat het ventilatiesysteem de meest waarschijnlijke besmettingsroute was.

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) wees er dinsdag in een brief aan de Tweede Kamer op dat het onderzoek nog niet is afgerond en het voorbarig is om nu al conclusies te trekken wat betreft de rol van het ventilatiesysteem bij de verspreiding van het virus.

Hoeven we ons dan helemaal geen zorgen te maken?

Daar zijn de meningen, ook in de wetenschap, over verdeeld. Een groep van 239 wetenschappers schreef vorige maand in een open brief aan gezondheidsorganisatie WHO dat ventilatie een rol kan spelen bij de verspreiding van het coronavirus, omdat ook kleine druppels, ook wel aerosolen genoemd, het virus kunnen overdragen.

De wetenschappers adviseren meer aandacht voor goede ventilatie in bijvoorbeeld verpleeghuizen en bedrijven.

Volgens zowel de WHO als het RIVM wordt het coronavirus, gebaseerd op de kennis van nu, vooral verspreid door de wat grotere druppels. De precieze rol van aerosolen is volgens de instanties niet duidelijk.

Het RIVM benadrukt dat het doorlopend nieuwe wetenschappelijk onderzoeken en inzichten in de gaten houdt, waarop de richtlijnen zo nodig worden aangepast.

En de zorgen van middelbare scholen dan?

De VO-raad, de koepel van middelbare scholen, uitte vorige week zijn zorgen in aanloop naar de heropening van de scholen op 17 augustus. Want spelen ventilatiesystemen en aerosolen nu wel of geen belangrijke rol bij de verspreiding van het virus?

Voorzitter Paul Rosenmöller eiste dat het Outbreak Management Team (OMT) met een advies over ventilatie zou komen voor scholen.

Wat was daarop de reactie?

Minister Arie Slob voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media kwam woensdag met een antwoord in de vorm van een bulletin met informatie over de aanpak van de coronacrisis in het onderwijs. Daarin gaat hij ook in op het vraagstuk 'ventilatie in schoolgebouwen'.

Slob, die zich weer baseert op informatie van het RIVM, adviseert scholen om goed te ventileren. Dat kan door bijvoorbeeld geregeld ramen en deuren tegen elkaar open te zetten, in elk geval tijdens pauzes en voor- en na schooltijd.

Als scholen twijfelen over hun ventilatiesystemen, kunnen zij contact opnemen met de lokale GGD voor advies. Scholen krijgen in ieder geval het dringende verzoek om recirculatie te voorkomen in één ruimte waar meer personen gedurende langere tijd bij elkaar zijn.

Ook worden sterke luchtstromen door (zwenk)ventilatoren en mobiele airco's in klaslokalen of kantines specifiek afgeraden.

Zijn de zorgen van de VO-raad hiermee weggenomen?

Een woordvoerder laat NU.nl woensdag in een reactie weten dat de VO-raad met deze richtlijnen uit de voeten kan. De raad weet echter niet hoeveel scholen hun ventilatiesystemen nu moeten gaan aanpassen. "Daar hebben wij geen zicht op en daar zijn scholen ook autonoom in."

De raad denkt graag met scholen na over hoe de richtlijnen geïnterpreteerd moeten worden, "maar we zijn geen ventilatiedeskundigen", aldus de zegsman.

Hoe lang het nog duurt voordat de wetenschap de ventilatietwijfels definitief kan bevestigen of juist wegnemen, is nog niet duidelijk. Dat kan nog zomaar (vele) maanden duren. In elk geval dus niet vóór de start van het komende schooljaar, dat komende maandag in Noord-Nederland alweer begint.