Zowel premier Mark Rutte als RIVM-baas Jaap van Dissel zei in de Tweede Kamer dat de medische literatuur helder is over het nut van 1,5 meter afstand houden: het helpt besmetting met het coronavirus te voorkomen. Maar wat is er voor medische literatuur?

Een van de belangrijkste regels die de overheid heeft behouden om te voorkomen dat het coronavirus opnieuw oplaait, is 1,5 meter afstand houden.

Het RIVM schrijft dat afstand houden nut heeft omdat besmetting met het coronavirus voornamelijk verloopt via grote hoest-, nies- en spraakdruppeltjes. Deze druppels komen vanwege de zwaartekracht niet zo ver: zelden verder dan 1,5 meter.

Grote druppels lijken niet ver te komen

Dat grote hoest- en niesdruppels niet zo ver komen, kwam in de jaren dertig naar voren in een onderzoek van de Amerikaanse wetenschapper William Wells. Hij liet zien dat grote druppels relatief snel op de grond vallen, terwijl kleinere druppeltjes juist lang in de lucht kunnen blijven zweven. Van Dissel legde op 25 juni in een technische briefing in de Tweede Kamer uit dat juist grote druppels een besmettingsgevaar zijn, omdat ze, vanwege hun volume, grote hoeveelheden van het virus kunnen bevatten.

Dat de grotere druppels tot coronavirusinfecties leiden, bleek volgens de gezondheidsorganisatie WHO in maart uit gegevens uit China. De WHO concludeerde op basis van ruim 75.000 gerapporteerde gevallen dat besmetting vooral plaatsvond via grotere druppels. Om deze reden raadde de WHO aan om minstens 1 meter afstand te houden.

1,5 meter afstand, of toch 2? Waarom dit per land verschilt
109
1,5 meter afstand, of toch 2? Waarom dit per land verschilt

Onderzoek: Afstand houden verkleint kans op besmetting

Dat afstand houden zin heeft, kwam ook naar voren uit een analyse van het bestaande wetenschappelijke onderzoek naar maatregelen om infecties met SARS, MERS en het coronavirus dat nu een pandemie veroorzaakt te voorkomen. Deze analyse is uitgevoerd door een groep internationale wetenschappers en op 1 juni in The Lancet gepubliceerd. Coronavirus is een verzamelnaam voor een bepaald type virus. Ook SARS en MERS zijn coronavirussen.

In de analyse zijn 38 onderzoeken bekeken waarin het nut van afstand houden werd onderzocht. Uit deze onderzoeken kwam naar voren dat het houden van minimaal 1 meter afstand leidt tot een kleinere kans om besmet te raken met een van deze coronavirussen. Ook werden er aanwijzingen gevonden dat een grotere afstand - bijvoorbeeld 2 meter - effectiever is bij het voorkomen van besmettingen.

De onderzoekers zeggen dat verder onderzoek nodig is om de optimale afstand te kunnen bepalen.

1,5 meter mogelijk niet altijd voldoende

Er zijn aanwijzingen dat 1 of 2 meter afstand houden de kans op besmetting weliswaar sterk vermindert, maar er niet volledig voor zorgt dat je niet met grotere hoest- en niesdruppels in aanraking komt. Onderzoekers van de TU Eindhoven en de KU Leuven vonden bijvoorbeeld op basis van computermodellen dat de uitgestoten druppels van sporters veel verder komen dan van mensen die stilstaan. Lydia Bourouiba van het Massachusetts Institute of Technology liet zien dat uitgehoeste druppels zich in een wolk verplaatsen, waardoor ze soms verder kunnen komen dan Wells in de jaren dertig berekende.

Wat dit betekent voor de kans dat je wordt besmet met het coronavirus, is onduidelijk. Of er op grotere afstand nog voldoende besmettelijk virus in de druppels aanwezig is om iemand ziek te maken, is onbekend. We weten ook niet hoeveel virus je moet binnenkrijgen om ziek te worden.

Er zijn ook andere besmettingsroutes

Grote druppels zijn daarnaast niet de enige manier waarop je besmet kan raken met het coronavirus. Het is waarschijnlijk ook mogelijk om besmet te raken als je je gezicht aanraakt nadat je aan een voorwerp hebt gezeten waar iemand net flink op heeft gehoest.

Ook de kleine druppeltjes die vrijkomen als je hoest, niest, praat of ademt, spelen mogelijk een rol. Het RIVM verwacht dat kleine druppels, die lang in de lucht kunnen blijven hangen, met name een probleem zijn in ziekenhuizen, waar bij sommige medische handelingen met COVID-19-patiënten veel kleine druppels vrijkomen. Er zijn een aantal virologen, onder wie de Duitse viroloog Christian Drosten van het universiteitsziekenhuis Charité in Berlijn, die verwachten dat kleine druppels, ook buiten het ziekenhuis, een grotere rol spelen bij de verspreiding van het coronavirus. Drosten verwacht echter nog steeds dat infectie door grotere druppels ook regelmatig voorkomt en dat enige afstand houden dus nuttig is.

Afstand houden maakt de kans dat je besmet raakt met het coronavirus dus niet nul. Maar het maakt de kans op besmetting hoogstwaarschijnlijk wel een stuk kleiner.