Terwijl de coronapandemie nog gaande is, stappen steeds meer mensen weer in het vliegtuig. Hoe is de luchtvoorziening aan boord van een vliegtuig geregeld en is er iets te zeggen over het besmettingsrisico?

Wat voor lucht adem ik in tijdens het vliegen?

Die lucht komt in principe van buiten en wordt in de meeste vliegtuigen afgetapt uit de motoren. Dit wordt net voor het verbrandingsproces weggeleid via een leiding en vervolgens gebruikt voor andere doeleinden, waaronder: de drukcabine vullen met frisse lucht voor de passagiers en bemanning.

Maar niet alle lucht is vers. De helft wordt per ventilatiecyclus via een gat aan de achterkant van de cabine geloosd en de andere helft gaat onder meer door een hepafilter (high-efficiency particulate air) en wordt opnieuw de cabine in geblazen. Zo'n hepafilter haalt 99,00 procent van de deeltjes en organische stoffen, inclusief microben, uit de lucht die wordt gerecirculeerd.

Hoe komt die lucht dan in de cabine?

In de meeste vliegtuigen zit bovenin de cabine, dus boven de bagagevakken over de hele lengte een rij roosters waardoor de lucht naar binnen stroomt. Onderin, doorgaans op voethoogte, zitten weer roosters waardoor de lucht de cabine de ruimte weer verlaat. 

Daarnaast hebben de meeste vliegtuigen ook ventilatieopeningen boven de hoofden van de passagiers, die ze zelf open en dicht kunnen draaien.

De filtering van de lucht gaat meestal per zone van een aantal rijen in het vliegtuig, waarin de lucht vijftien tot dertig keer per uur volledig door het filterproces is gegaan, met 50 procent lucht van buiten en 50 procent gerecyclede en gefilterde lucht. In de meeste vliegtuigen is bovendien sprake van zeker twee losse systemen, met meerdere terugvalopties.

Hoe groot is de kans op besmetting tijdens het vliegen?

Het is lastig om daar echt een cijfer op te plakken omdat zoiets uiteraard afhankelijk is van veel factoren, zoals de hoeveelheid besmette personen in een vliegtuig en vooral hoe ver je daar vandaan zit.

Vliegtuigbouwers Airbus en Boeing benadrukten eerder al dat het coronavirus zeer weinig kans heeft in hun vliegtuigen door het sterke hepafilter en continue verversing van droge lucht. Uit meerdere onderzoeken die de afgelopen jaren zijn gedaan valt op te maken dat de persoonlijke ventilatie, dus boven het hoofd, effectief kan zijn als 'cocon', omdat het de lucht dan zo snel mogelijk naar beneden blaast richting de uitgang van het ventilatiesysteem.

Ventileren is in ieder geval een goed middel om door mensen bijvoorbeeld uitgehoeste of uitgenieste druppeltjes vocht zo snel mogelijk uit een ruimte te krijgen. Het coronavirus verspreidt zich zeker via dit soort grotere druppeltjes.

Hele kleine druppels (zogenoemde aerosolen) die bij hoesten of spreken vrijkomen, kunnen tot wel tien minuten in de lucht van een slecht geventileerde ruimte kunnen blijven hangen. Van deze druppels staat echter niet vast dat ze een betekenisvolle rol spelen bij de verspreiding van het coronavirus. En vliegtuigen zijn, mits het ventilatiesysteem actief is, dus wel (zeer) goed geventileerd.

Het openzetten van de ventilatie boven het hoofd kan extra bescherming bieden. (Foto: Getty Images)

Kom ik direct naast iemand te zitten?

KLM zegt "te mikken op maximale afstand" tussen passagiers. Het dragen van een mondkapje aan boord is bij die maatschappij verplicht en vooraf kan er bij passagiers bijvoorbeeld een temperatuurcontrole worden gedaan. Ook bij Transavia en veel andere maatschappijen is een (niet-medisch) mondkapje verplicht.

Desondanks bestaat er dus nog wel de kans dat je op een drukke vlucht direct naast een ander persoon komt te zitten. Dan is er wel sprake van een mondkapje en vooral een geavanceerd ventilatiesysteem om de kans op besmetting (sterk) te verlagen.

Kan ik alles aanraken in het vliegtuig?

Het RIVM stelt dat de kans klein is dat je ziek wordt door het aanraken of vastpakken van oppervlakten. Maar voegt toe dat het toch belangrijk is om niet te veel met je handen aan je gezicht te zitten en regelmatig je handen te wassen.

Handen wassen is altijd het beste, maar voor in het vliegtuig kan een desinfecterende handgel die bewezen effectief is tegen het coronavirus een redelijk alternatief zijn. Maatschappijen vragen passagiers namelijk om zo veel mogelijk op hun plaats te blijven zitten. De toestellen worden tijdens het schoonmaken volledig gedesinfecteerd.

Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.